GẠCH NỀN THẤT VỌNG: AI CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH, AI BẢO VỆ NGHĨA TỘI?

Trong hệ thống chăm sóc y tế hiện nay, người nuôi bệnh – những người được thuê để chăm sóc bệnh nhân trong bệnh viện – gần như bị bỏ rơi khỏi các chính sách hỗ trợ, thiếu không gian nghỉ ngơi và các dịch vụ cần thiết để đảm bảo an toàn cũng như sức khỏe cho chính họ.

Sự xuất hiện tự phát của những người nuôi bệnh, phần lớn thiếu hướng dẫn và đào tạo bài bản, không chỉ gây ra nhiều hệ lụy về vệ sinh, an toàn, mà còn gây ra những mâu thuẫn xung đột khi họ bị mệt mỏi, căng thẳng trong quá trình làm việc. Hơn nữa, nhiều trường hợp do thiếu kiến thức y học cơ bản, họ đã can thiệp sai vào quá trình điều trị, gây ra hậu quả đáng tiếc.

Trong bối cảnh đó, trách nhiệm của xã hội và các cơ quan chức năng trong việc bảo vệ quyền lợi và tính mạng cho người bệnh, cũng như những người chăm sóc tự phát, luôn là đề tài nóng hổi.

Một số câu chuyện thực tế từ các bệnh viện tại TP.HCM phản ánh rõ nét thực trạng này. Chị Nguyễn Hồng Th., 48 tuổi, từ lâu đã gắn bó với vai trò người nuôi bệnh tự phát. Không qua đào tạo chuyên môn, chị chỉ dựa vào quan sát, bắt chước các thao tác sơ sài từ nhiều nguồn khác nhau và tự tin chăm sóc bệnh nhân nặng, thậm chí là trong khoa hồi sức tích cực. Tuy nhiên, khi được hỏi về cách theo dõi các dấu hiệu sinh tồn như nhiệt độ, mạch, huyết áp hay SpO₂, chị Th. chỉ cười trừ, thừa nhận không biết cách nhận biết dấu hiệu chuyển nặng của bệnh nhân.

Chị Th. thậm chí còn tiết lộ việc từng hút đàm cho bệnh nhân sau đột quỵ, dù không có kiến thức y học, và chỉ làm theo cảm tính. Việc chăm sóc chủ yếu của chị đối với bệnh nhân nặng là lau người, hỗ trợ ăn uống qua loa, còn việc theo dõi, phát hiện tình trạng nguy hiểm lại hoàn toàn dựa vào may rủi.

Khác với những người nuôi bệnh tự phát không có bằng cấp, bà Hồ Thị T., 50 tuổi, đã tham gia một khóa học ngắn hạn để lấy chứng chỉ chăm sóc sức khỏe, nhưng thừa nhận đó chỉ là giấy tờ để tạo niềm tin từ gia đình bệnh nhân. Những kiến thức bà biết cũng mờ nhạt, và chính bà cũng từng chứng kiến một ca bệnh tăng huyết áp đột ngột đến mức 190 mm Hg, mắt đỏ, tay chân lạnh, nhưng lại uống nước vì nghe đồn huyết áp cao thì chỉ cần uống là hạ, mà không hề biết cách xử lý đúng.

Trong khi đó, một người chăm sóc chuyên nghiệp như bà Hồ Thị H. có thể kể về những góc khuất trong nghề, những hành vi sai trái mà các người nuôi bệnh tự phát thường làm. Bà từng chứng kiến cảnh một người nuôi bệnh cho bệnh nhân nội khí quản ăn qua đường ống, dẫn đến tình trạng nguy kịch. Bà H. cũng kể về những hành vi thiếu chuẩn mực, cãi vã, bao che, thậm chí đe dọa nhau trong quá trình cạnh tranh ca chăm sóc.

Luật sư Lê Trung Phát nhấn mạnh: hành vi đánh đập, xâm phạm thân thể người bệnh đều là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, bất kể đó là người tự phát hay làm trong hệ thống y tế chính thống. Những trường hợp này có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, đặc biệt là khi hậu quả gây thiệt hại nặng nề. Tuy nhiên, hiện thực là các người nuôi bệnh tự phát vẫn hoạt động công khai, lộng hành.

Bà H. còn kể lại về những cảnh tượng gây sốc: một người nuôi bệnh bịt khẩu trang, giả danh người nhà để chăm sóc bệnh nhân, rồi nhiều lần gây khó dễ cho y bác sĩ khi có sự cố xảy ra. Họ tụ tập thành nhóm để tranh giành ca, sẵn sàng cạnh tranh gây gấn, thách giá, bỏ qua các quy chuẩn y tế cơ bản. Mâu thuẫn giữa người nhà bệnh nhân và các người nuôi tự phát diễn ra thường xuyên, không rõ ràng trách nhiệm, quyền lợi, khiến cho tình hình trở nên nan giải.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi về vai trò của pháp luật, trách nhiệm của các cơ quan quản lý và xã hội trong việc xử lý những hành vi bạo hành, chống đối hay vi phạm liên quan đến chăm sóc bệnh nhân trở thành bài toán chưa có lời giải thỏa đáng.