Gánh nặng chăm sóc người thân kéo dài kéo theo hiểm họa suy kiệt về thể chất và tinh thần

Trong buổi sáng đầu đông tại Hà Nội, chị Hạnh, 46 tuổi, tỉnh giấc lúc 4h30 như thường lệ. Thứ đầu tiên chị làm là chăm sóc chồng – anh Dũng, 52 tuổi, người từng trải qua tai biến mạch máu não từ năm 2022, bị liệt nửa người và gần như mất khả năng giao tiếp. Khi xoay người anh để xoa bóp tay chân, âm thầm nghe thấy tiếng rên yếu ớt của anh, chị thầm hỏi trong lòng: “Anh đau à?” nhưng đáp lại chỉ là ánh mắt vô định khiến tim chị quặn thắt. Ba năm qua, chị vừa làm điều dưỡng bất đắc dĩ, vừa là trụ cột kinh tế của gia đình, ngày ngày chăm sóc chồng, đêm đến tất bật bán hàng online đến khuya, mắt trũng xuống vì thiếu ngủ trầm trọng. Mỗi đêm nghe tiếng máy xông khí dung của chồng, cảm giác mệt mỏi kéo dài, khắc khoải đeo bám.

Chưa dừng lại ở đó, hơn 5 tháng trước, gia đình chị gặp thêm biến cố khi em gái chồng là chị Thủy, 40 tuổi, bị chẩn đoán suy thận giai đoạn cuối. Không còn ai giúp đỡ, công việc chăm sóc người thân trở nên bối rối, dày đặc, khiến chị gần như kiệt quệ về thể chất lẫn tinh thần. Buổi sáng, chị chăm chồng, trưa vội vã đưa em gái đi lọc máu, rồi lại tiếp tục lo toan mọi việc. Ngày tháng cứ thế trôi qua trong sự mệt mỏi và căng thẳng tột độ.

Chị kể, sau tuần thứ ba của biến cố, cơ thể chị bắt đầu run rẩy không rõ nguyên do, nhiều đêm còn hoảng sợ khi nghe tiếng còi xe cứu thương. Có những sáng thức dậy, chị không phân biệt rõ mình đang ở nơi đâu. Các bác sĩ tâm thần chẩn đoán chị bị trầm cảm nặng, kèm rối loạn lo âu do stress kéo dài. Gánh nặng quá lớn, sức khỏe tinh thần của chị xuống cấp trầm trọng.

Câu chuyện của chị Hạnh không phải là cá biệt. Trong bối cảnh gia đình nhỏ của Lan, một cô sinh viên 19 tuổi đang học đại học ở Đà Nẵng, cũng đã phải đối mặt với thử thách cam go khi bố mắc ung thư phổi giai đoạn cuối. Ngay từ khi bố bắt đầu hóa trị, cô lập tức bỏ dở việc học để ở nhà chăm sóc bố. Từ việc theo dõi lịch truyền, ghi chép chỉ số xét nghiệm đến xử lý các cơn nôn ói hay khó thở của bố, Lan ngày đêm dồn hết tâm sức vào việc chăm sóc. Gần hai năm qua, hoàn cảnh gia đình hao hụt tài chính trầm trọng, cô phải làm thêm nhiều công việc để trang trải. Áp lực tích tụ khiến cô thay đổi tâm trạng, mất ngủ liên tục, thậm chí có ngày nằm bất động. Một lần đưa bố đi khám, cô đã gục xuống tại hành lang bệnh viện; bác sĩ khuyên cô cần hỗ trợ tâm lý ngay lập tức. Các chuyên gia chỉ rõ, trầm cảm là hệ quả của stress kéo dài, cộng thêm áp lực tài chính và nỗi sợ mất người thân.

Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, nhấn mạnh rằng phần lớn bệnh nhân trầm cảm cần được điều trị toàn diện, kết hợp thuốc, hỗ trợ tâm lý và kiểm soát các bệnh lý đi kèm. Quá trình này diễn ra lâu dài, đòi hỏi sự theo dõi sát sao và sự hợp tác chặt chẽ của gia đình. Ông phân tích, “gánh nặng chăm sóc” là khái niệm được nghiên cứu quốc tế nhắc đến, phản ánh các áp lực về thể chất, tinh thần và tài chính mà người chăm sóc phải đối mặt hàng ngày. Những người chăm sóc bệnh nhân mạn tính, người khuyết tật hay mất khả năng tự lập thường xuyên phải hi sinh thời gian, giấc ngủ, cuộc sống cá nhân, thậm chí cả sự nghiệp. Điều này khiến họ dễ rơi vào tình trạng kiệt sức, lo âu kéo dài, tỷ lệ trầm cảm cao hơn so với dân số chung, đặc biệt ở lứa tuổi trung niên và cao tuổi.

Trong phân tích, ông cho biết, trường hợp của chị Hạnh và Lan là những ví dụ điển hình. Người chăm sóc chính trong nhiều năm gần như mất các hoạt động xã hội, không còn thời gian dành cho bản thân, ít nhận được sự chia sẻ từ các thành viên khác trong gia đình. Những yếu tố tưởng chừng nhỏ nhặt ấy tích tụ, bào mòn sức chịu đựng, dẫn đến trạng thái căng thẳng và trầm cảm tiến triển.

Bác sĩ Chung khuyến khích các gia đình cần có sự chia sẻ bớt công việc, động viên tinh thần và thay phiên nhau chăm sóc để giảm bớt gánh nặng cho người chủ trì. Trong những trường hợp đặc biệt, gia đình có thể cân nhắc các dịch vụ hỗ trợ bên ngoài như thuê người chăm sóc, dịch vụ tại nhà hoặc gửi người bệnh vào trung tâm dưỡng lão uy tín. Các giải pháp này không chỉ giúp giảm áp lực mà còn bảo vệ sức khỏe tinh thần của cả người chăm sóc lẫn bệnh nhân, góp phần duy trì quá trình điều trị hiệu quả hơn.