BẪY PHÁP LÝ TRONG TRÒ LỪA ĐẶO BẰNG SỞ HỮU KỲ NGHỈ

SƠ LƯỢC VỀ MÔ HÌNH SỞ HỮU KỲ NGHỈ VÀ RỦI RO PHÁP LÝ

Mô hình sở hữu kỳ nghỉ được xem là hợp đồng dịch vụ du lịch, theo đó khách hàng chỉ mua quyền nghỉ dưỡng trong một số ngày cố định hàng năm tại các resort liên kết mà không sở hữu bất động sản hay tài sản vật chất nào. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp đã cố tình biến tướng hình thức này bằng cách liên kết các yếu tố đầu tư sinh lời, cam kết trả lãi, mua lại hoặc quảng cáo khách có thể bán lại để kiếm lời. Đây chính là điểm mấu chốt tạo ra những bẫy pháp lý, gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

NHỮNG RỦI RO VỀ PHÁP LÝ VÀ THỰC TIỄN

Ngay sau các bài viết phơi bày các hình thức biến tướng của mô hình này, Báo Thanh Niên đã nhận được nhiều đơn thư phản ánh của nạn nhân. Theo luật Du lịch 2017, hoạt động kinh doanh dịch vụ lưu trú du lịch đòi hỏi điều kiện rõ ràng, nghiêm ngặt. Song, mô hình bán thẻ kỳ nghỉ lại nằm trong vùng xám pháp lý do chưa có quy định rõ ràng riêng biệt.

Các doanh nghiệp này không bán tour du lịch, không hoạt động lữ hành hay cung cấp dịch vụ lưu trú trực tiếp, mà chỉ bán quyền sử dụng trong tương lai. Đặc điểm này khiến cơ quan chức năng gặp khó khăn trong việc can thiệp xử lý.

Về mặt hình sự, hành vi của các doanh nghiệp này có thể cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017. Yếu tố quan trọng là thủ đoạn gian dối, như cam kết trả lãi, mua lại hoặc bán lại kiếm lời trong khi thực tế không thực hiện được đã làm người tiêu dùng tin tưởng, chuyển tiền. Các hợp đồng có giá trị từ 50 đến 900 triệu đồng, mức phạt tù có thể lên đến 7-20 năm hoặc hơn nếu tổng số tiền chiếm đoạt lớn.

Tuy nhiên, xử lý các vụ việc này không dễ dàng do các doanh nghiệp thường hoạt động qua các hội thảo kín, không cố định địa điểm, thay đổi pháp nhân hoặc ngừng hợp tác để phát hành thẻ mới. Khi bị phản ánh, họ viện dẫn các điều khoản hợp đồng phức tạp, khiến khách hàng khó nắm bắt và kiểm chứng.

NGUỒN GỐC CỦA CHIÊU TRÒ LỪA ĐẢO

Nhiều khách hàng bị dụ dỗ bằng các chương trình “vui chơi miễn phí”, “voucher tri ân” rồi bị mời ký hợp đồng ngay tại các hội thảo kín. Đây là những chiêu trò thu hút sự chú ý, tạo cảm giác ưu đãi, nhưng thực chất nhằm lừa gạt người tiêu dùng.

HÀNH LANG PHÁP LÝ VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 đã bổ sung nhiều quy định tăng cường trách nhiệm của tổ chức kinh doanh, yêu cầu cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về sản phẩm dịch vụ. Điều này giúp xử lý các hành vi quảng cáo sai lệch, cam kết phi lý. Tuy nhiên, luật chủ yếu xử lý hậu quả, còn thiếu các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

Để chấm dứt tình trạng này, cần có lộ trình pháp lý rõ ràng. Trong ngắn hạn, cơ quan công an cần tăng cường xử lý hình sự đối với các hành vi có dấu hiệu lừa đảo rõ ràng. Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch phối hợp Bộ Công Thương cần ban hành hướng dẫn phân định rõ mô hình hợp pháp và các hình thức biến tướng có dấu hiệu lừa đảo.

Người tiêu dùng cần cảnh giác cao độ. Bất kỳ lời hứa nào về đầu tư sinh lời, trả lãi, mua lại bảo đảm đều là dấu hiệu cảnh báo. Bản chất của sản phẩm này chỉ là dịch vụ du lịch, không phải công cụ tài chính hoặc đầu tư lợi nhuận.

Về trung hạn, cần sửa đổi luật Du lịch, bổ sung quy định cụ thể về hoạt động sở hữu kỳ nghỉ: điều kiện kinh doanh, trách nhiệm của doanh nghiệp, quyền của người tiêu dùng, đặc biệt là quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng trong thời hạn đã quy định và cơ chế bảo lãnh tài chính rõ ràng. Các nước như Singapore, Thái Lan đã có quy định chặt chẽ, yêu cầu doanh nghiệp có thời gian “làm nguội” để khách suy nghĩ, đồng thời cho quyền hủy hợp đồng trong vòng 5-10 ngày mà không mất phí.

Dài hạn, cần thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về các doanh nghiệp kinh doanh sở hữu kỳ nghỉ, công khai thông tin để người tiêu dùng tra cứu trước khi quyết định. Bộ Công Thương phối hợp Ngân hàng Nhà nước kiểm soát chặt các giao dịch thanh toán, đặc biệt các khoản huy động vốn lớn trong thời gian ngắn.

NGƯỜI TIÊU DÙNG CẢNH GIÁC VÀ HÀNH ĐỘNG

Người tiêu dùng cần nâng cao cảnh giác, không nhẹ dạ ký hợp đồng khi tham dự các hội thảo miễn phí, nhận voucher khuyến mãi. Trước khi ký, phải kiểm tra tính pháp lý của doanh nghiệp, xác minh sự tồn tại của resort liên kết, đọc kỹ điều khoản hợp đồng và không để bị ép buộc ký dưới áp lực. Trong trường hợp bị lừa, cần báo ngay đến cơ quan công an để xử lý.

Mô hình sở hữu kỳ nghỉ không phạm pháp khi hoạt động đúng quy định, nhưng khi bị biến tướng thành công cụ lừa đảo thì đòi hỏi sự can thiệp quyết liệt của các cơ quan quốc gia để bảo vệ người tiêu dùng và uy tín ngành du lịch Việt Nam, tránh biến đây thành nguồn lợi bất chính của các đối tượng cơ hội.