Lo lắng về kê khai hàng tồn và chi phí chưa rõ hướng dẫn

Bàn luận về những băn khoăn, thắc mắc trong quá trình chuyển đổi hệ thống kê khai thuế, nhiều hộ kinh doanh đang đứng trước những câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng. Nỗi lo lớn nhất hiện nay là cách kê khai hàng tồn kho sao cho hợp lệ mà không vi phạm pháp luật, đặc biệt khi chưa có hướng dẫn chính thức từ cơ quan chức năng.

Nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh gặp khó khăn trong việc xác định cách kê khai hàng hóa không có hóa đơn chứng từ, nhất là khi hệ thống hóa đơn điện tử mới đi vào hoạt động từ tháng 7. Ví dụ, bà Đặng Diệu Liên, hộ kinh doanh hàng may mặc tại TP.HCM, phản ánh tình cảnh hàng nghìn sản phẩm mua vào không có hóa đơn, mà phần lớn đội ngũ bán hàng từng nghỉ hoặc dẹp tiệm. Cô cho biết: “Chưa có văn bản nào hướng dẫn rõ ràng về việc kê khai hàng tồn kho, giờ tôi không biết phải làm sao để phù hợp chứng minh nguồn gốc hàng hóa.”

VIỆC KÊ KHAI HÀNG TỒN KHÔNG RÕ NGƯỜI ĐIỀU CHỈNH

Những thắc mắc về cách kê khai hàng tồn kho hợp lệ đang là chủ đề nóng trên các diễn đàn thuế của hộ kinh doanh. Bà Bảo Ngọc (Tây Ninh) hỏi: “Tôi kinh doanh hàng tạp hóa, có hàng nghìn sản phẩm nhưng hơn một nửa là không có hóa đơn. Bây giờ tôi chỉ kê khai hàng không có chứng từ hay phải kê tất cả?” Các hướng dẫn không rõ ràng, nhiều hộ ứng dụng mẫu biên bản kiểm kê hàng tồn kho như là giải pháp tạm thời, nhưng vẫn còn nhiều băn khoăn về việc kê khai qua phần mềm hay viết tay, nộp ở đâu, và có phải kê khai hết trước ngày 1.1.2026 không.

Một số hộ như bà Liên còn lo lắng về việc hệ thống phần mềm kế toán, kê khai không được tích hợp đủ, hay không biết liệu phần mềm có thể giúp quản lý hàng tồn hay không. Thậm chí, có ý kiến đặt câu hỏi về việc nếu kê khai rồi, có bắt buộc sử dụng phần mềm kế toán hay không? Điều này khiến nhiều người cảm thấy bối rối trong quá trình tuân thủ quy định.

CẢNH BÁO VỀ NGUY CƠ CỦA HÀNG HÓA KHÔNG RÕ NGUỒN GỐC

Trong thực tế, không ít hộ kinh doanh gặp khó khăn khi thực hiện khai báo, đặc biệt là khi hệ thống cảnh báo của cơ quan thuế liên tục xuất hiện. Ông Nguyễn Văn Thiện, chủ hộ kinh doanh thiết bị điện tử tại TP.HCM, kể lại: “Tôi gửi hóa đơn cho khách qua email và nhận được cảnh báo của hệ thống rằng hàng bán ra vượt quá số lượng tồn kho. Điều này khiến khách hàng hoang mang, còn mình thì lo lắng bị xử phạt.” Các cảnh báo này phản ánh rõ tình trạng thiếu căn cứ trong khai báo, hoặc do hệ thống vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Chuyên gia thuế cảnh báo: các hộ kinh doanh nên chấp nhận các chi phí đầu vào hợp lý, dù không có hóa đơn, nhưng cần có giải thích rõ ràng trong kê khai để tránh rủi ro pháp lý. “Trường hợp như của ông Thiện, nếu hàng tồn kho không có chứng từ rõ ràng, việc kê khai là cần thiết để tạo sự minh bạch trong quá trình kiểm tra,” một chuyên gia chia sẻ.

PHẢI CHĂM SÓC VIỆC KÊ KHAI VÀ CHỨNG MINH NGUỒN GỐC HÀNG HÓA

Các đại lý thuế đề xuất là các hộ kinh doanh nên sử dụng phần mềm kê khai thuế như KiotViet hoặc Misa để nhập dữ liệu tồn kho từ điện thoại, giúp giảm thiểu việc in ấn hay viết tay hàng nghìn sản phẩm. Theo quy định, nguồn gốc hàng hóa phải có chứng từ hợp pháp, nếu không, khi bị kiểm tra, chủ hàng có thể gặp rắc rối lớn như bị xử phạt hoặc tịch thu hàng.

Tuy nhiên, đến thời điểm này, vẫn chưa có văn bản chính thức nào của chính phủ hay Bộ Tài chính xác nhận việc chấp nhận hàng tồn kho chưa có chứng từ dưới dạng bảng kê hoặc các hình thức khác. Một thành viên hội Tư vấn thuế TP.HCM cho biết: “Chưa có hướng dẫn pháp lý rõ ràng cho hàng tồn kho cũ hoặc từ nguồn chưa có chứng từ, hiện chỉ mới hướng dẫn dạng thủ tục tạm thời.”

Ngoài ra, mối lo về truy thu thuế cũng là vấn đề đáng chú ý. Các chuyên gia nhận định rằng cơ quan thuế có thể truy thu dựa trên chênh lệch doanh thu, nhất là khi số liệu khai báo khác xa so với thực tế. Do đó, hộ kinh doanh cần điều chỉnh, kê khai chính xác, rõ ràng hơn về số lượng và nguồn gốc hàng tồn.

SỰ CẦN THIẾT CỦA VĂN BẢN PHÁP LÝ RÕ RÀNG

Theo luật sư Nguyễn Quốc Toản, hiện tại, pháp lý vẫn thiếu các quy định cụ thể về xử lý hàng tồn kho chưa có chứng từ, chủ yếu chỉ hướng dẫn dạng biên bản kiểm kê mang tính tạm thời. Những lo lắng về sai phạm cũ, truy thu thuế hoặc bị kiểm tra đột xuất khiến nhiều hộ kinh doanh còn e ngại khi kê khai chính xác.

Chuyên gia khuyến nghị rằng, trước thời điểm 2026, các hộ cần chủ động kê khai rõ ràng các hàng tồn kho, minh bạch nguồn gốc để giảm thiểu rủi ro pháp lý và tạo dựng niềm tin với cơ quan quản lý. Việc quy định rõ ràng, có căn cứ pháp lý sẽ giúp hộ kinh doanh yên tâm hơn khi tiến hành chuyển đổi hệ thống kê khai thuế trong cuộc cách mạng này.