HÀNG TRIỆU PHƯƠNG TIỆN NGHÌN NGÀY KHÔNG ĐƯỢC THAO TÁC, DO THÁI ĐỘ BẤT PHÙ HỢP VÀ THÔNG TIN BẤT NHẤT

Hai tuần trước khi nghị định 119/2024 của Chính phủ chính thức có hiệu lực, các doanh nghiệp vận tải đã bước vào cuộc chiến tranh tâm lý, lo lắng và hoang mang về việc chuyển đổi tài khoản thu phí tự động qua phương tiện giao thông. Ông Lâm Đại Vinh, Giám đốc Công ty Vận tải Lâm Vinh, đã liên hệ với đơn vị cung cấp dịch vụ VETC để hỏi rõ về quy trình chuyển đổi tài khoản. Thời điểm đó, phía VETC xác nhận rằng các doanh nghiệp vẫn có thể tiếp tục sử dụng hình thức nạp tiền truyền thống để thanh toán, đồng thời họ đang trong quá trình xây dựng giải pháp mới dành riêng cho khách hàng doanh nghiệp và sẽ thông báo chính thức khi sẵn sàng.

Dù đã nhận được câu trả lời an tâm ban đầu, ông Vinh vẫn không khỏi lo lắng về việc đến ngày 1.10, nếu không chuyển đổi, phương tiện của doanh nghiệp sẽ không thể qua trạm thu phí, gây ùn tắc và thiệt hại về vận hành. Trong khi đó, các cơ quan chức năng liên tục cảnh báo về hạn cuối, gửi văn bản đôn đốc các doanh nghiệp nhanh chóng triển khai. Nhiều doanh nghiệp vận tải, trong đó có các thành viên của Hiệp hội Vận tải ô tô VN, vẫn liên tục hỏi lại phía VETC về quy trình, vì họ chưa rõ ý nghĩa của tài khoản giao thông so với hình thức thu phí cũ. Thậm chí, nhiều người còn bày tỏ bức xúc về việc không có hướng dẫn rõ ràng, dẫn tới cảm giác bị bỏ rơi trong giai đoạn chuyển đổi gấp rút này.

Chưa rõ tài khoản giao thông là gì và khác gì so với hình thức thu phí hiện tại, hàng triệu doanh nghiệp vẫn loay hoay giải quyết. Theo các dữ liệu từ Cục Đường bộ VN, tính tới nay đã có hơn 3 triệu trong tổng số 5,8 triệu tài khoản được kết nối, còn gần 2,8 triệu tài khoản chưa liên kết, chiếm khoảng 50%. Trong tháng 9, một số tài khoản đã phát sinh giao dịch nhưng vẫn chưa kết nối, chủ yếu vì lý do chủ phương tiện chưa thấy cần thiết hoặc gặp khó khăn trong liên kết ngân hàng. Đặc biệt, số tài khoản thuộc doanh nghiệp mới chỉ chiếm khoảng 10% trong tổng 180.000 tài khoản của các tổ chức vận tải, cho thấy sự chậm trễ lớn trong quá trình chuyển đổi.

Các chuyên gia và lãnh đạo doanh nghiệp đều thừa nhận rằng việc chuyển đổi này gặp nhiều khó khăn hơn dự kiến. Một nguyên nhân chủ yếu là hệ thống ví điện tử dành cho doanh nghiệp chưa phổ biến, và phần lớn các doanh nghiệp vẫn muốn sử dụng tài khoản ngân hàng của mình để thanh toán. Tuy nhiên, tài khoản ngân hàng theo quy định của Ngân hàng Nhà nước chỉ là một phương tiện thanh toán, không phù hợp để tự động trích tiền qua hệ thống thu phí tự động do các rào cản kỹ thuật chưa được tháo gỡ hoàn toàn. Các hệ thống xử lý giao dịch phải xử lý tức thời với tốc độ rất cao, còn kết nối ngân hàng thường chậm hơn nhiều, dẫn tới tỷ lệ thất bại cao và gây khó khăn cho vận hành.

Trong bối cảnh đó, VETC đã đề xuất một số giải pháp thay thế như thanh toán qua thẻ tín dụng, nhưng phí dịch vụ còn khá cao, khoảng 2% mỗi giao dịch, gây gánh nặng cho các doanh nghiệp vận tải có tần suất giao dịch lớn. Công ty này đang phối hợp cùng các cơ quan liên quan để xây dựng các tiêu chuẩn chung, giảm phí hoặc miễn phí dịch vụ, đồng thời nghiên cứu tối ưu kỹ thuật để đáp ứng yêu cầu xử lý nhanh, an toàn và chính xác.

Tuy nhiên, các bên liên quan vẫn chưa đạt được một phương án hợp lý để tiến hành chuyển đổi hàng loạt, khiến nhiều doanh nghiệp cần thêm thời gian để chuẩn bị. Trong khi đó, số liệu từ Cục Đường bộ VN cho thấy còn tới gần 50% tài khoản chưa được kết nối, và đa số chủ phương tiện còn chưa quan tâm hoặc gặp khó khăn trong việc liên kết. Hệ thống còn gặp nhiều trở ngại về kỹ thuật và quy trình; ví điện tử chưa phổ biến, còn nhiều hạn chế trong liên kết tài khoản ngân hàng để thực hiện trích tiền tự động, gây trở ngại lớn cho các doanh nghiệp.

Trước khả năng xảy ra ùn tắc kéo dài, các chuyên gia pháp lý và lãnh đạo ngành vận tải đều đề xuất kéo dài thời hạn hoặc có phương án hỗ trợ phù hợp hơn. Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, đưa ra ý kiến rằng Chính phủ cần rõ ràng về việc doanh nghiệp có bắt buộc phải chuyển đổi hay không, giải thích rõ phương án, đồng thời cân nhắc gia hạn thêm thời gian nếu còn nhiều khó khăn chưa giải quyết triệt để. Ông cũng cho rằng, việc ép chuyển đổi không hợp lý sẽ gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và lưu thông trong ngành.

Chủ tịch VATA Nguyễn Văn Quyền còn kiến nghị chính quyền xem xét mở rộng thời gian để các doanh nghiệp vận tải tiếp tục sử dụng hình thức thanh toán cũ, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động logistics hàng hóa ảnh hưởng trực tiếp tới nền kinh tế. Trong khi đó, Cục Đường bộ VN đã yêu cầu các nhà đầu tư, doanh nghiệp BOT bố trí nhân sự hỗ trợ tại các trạm thu phí, tổ chức tư vấn và hướng dẫn trực tiếp nhằm tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy quá trình chuyển đổi nhanh chóng.

Chủ trương về kết nối tài khoản giao thông với phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều lợi ích, tương tự như hệ thống thu phí điện tử không dừng đã từng thực thi thành công. Tuy nhiên, thực tế hiện nay đang cho thấy, các cơ quan chức năng vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc đưa ra giải pháp và phương án khả thi để đảm bảo quá trình chuyển đổi diễn ra suôn sẻ, tránh gây thiệt hại lớn cho hoạt động vận tải, hàng hóa và toàn nền kinh tế.