SINH VIÊN MỚI VÀ BẢO HIỂM: BẠN ĐÃ HIỂU RÕ QUYỀN LỢI CỦA MÌNH CHƯA?

Câu chuyện về quyền lợi của sinh viên đi làm thêm đang thu hút sự chú ý không chỉ vì những tranh cãi quanh vấn đề đóng bảo hiểm y tế và trả lương, mà còn phản ánh một thực tế đáng lo ngại: nhiều sinh viên chưa thực sự nắm rõ những quyền lợi của mình trong thị trường lao động.

TRÁI CHIỀU VỀ VIỆC ĐÓNG BẢO HIỂM VÀ TRẢ LƯƠNG

Luật sư Nguyễn Trung Tín, Giám đốc Công ty Luật Tín & Associates, phân tích, việc sinh viên đi làm thêm có bắt buộc phải tham gia bảo hiểm hay không tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của hợp đồng lao động. Theo quy định tại luật Bảo hiểm xã hội 2024, những người làm không trọn thời gian nhưng có mức lương từ mức tối thiểu trở lên (Hiện tại là 2.340.000 đồng/tháng) vẫn phải tham gia bảo hiểm bắt buộc.

Liên quan đến bảo hiểm y tế, luật mới sửa đổi quy định rõ, nếu sinh viên đồng thời thuộc nhiều nhóm tham gia bảo hiểm, họ sẽ phải đóng theo nhóm ưu tiên cao hơn, thường là theo doanh nghiệp. Điều này có nghĩa khi ký hợp đồng lao động và thuộc diện tham gia bảo hiểm bắt buộc, sinh viên sẽ tham gia theo doanh nghiệp chứ không theo quản lý của nhà trường.

Pháp luật cũng quy định rõ, doanh nghiệp không được tự ý giữ lương của người lao động để đảm bảo các nghĩa vụ khác, như đóng bảo hiểm. Tiền lương luôn là quyền lợi hợp pháp của người lao động, và việc chưa hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm cần được xử lý qua các cơ chế khác như truy thu hoặc thỏa thuận. Không thể lấy lý do này để trì hoãn hoặc từ chối trả lương.

NGƯỜI LAO ĐỘNG VÀNG TRÁI VỚI NGHĨA VỤ BẢO HIỂM

Trên thực tế, nhiều sinh viên chưa ký hợp đồng hoặc chưa hiểu đúng về quyền lợi của mình. Phạm Thị Quyên, sinh viên Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, cho biết cô chưa ký hợp đồng lao động chính thức và chỉ biết rằng nếu ký hợp đồng sẽ có bảo hiểm xã hội, y tế và thưởng tháng thứ 13. Tương tự, Nguyễn Trung Kiên, sinh viên Trường ĐH Tôn Đức Thắng TP.HCM, cũng thừa nhận không có hợp đồng lao động rõ ràng, chỉ làm việc tạm thời để kiếm tiền.

Những chia sẻ này phản ánh một điểm chung: tâm lý “làm tạm”, “cần kiếm tiền nhanh” khiến nhiều sinh viên bỏ qua quyền lợi và không quan tâm đến hợp đồng hay các quy định pháp luật về lao động.

TÁC ĐỘNG CỦA TÂM LÝ “LÀM THÊM CHO VUI”

Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích, Trưởng bộ môn luật lao động Trường ĐH Luật TP.HCM, cho biết, nhiều lao động trẻ do thiếu kiến thức và kinh nghiệm thường không phân biệt rõ các loại hợp đồng, cũng như quyền lợi về bảo hiểm. Tâm lý “làm cho vui”, hay chỉ làm tạm thời, khiến nhiều sinh viên không chủ động bảo vệ quyền lợi của chính mình.

Chưa có ý thức rõ ràng về quy định pháp luật, họ dễ chấp nhận điều kiện làm việc bất lợi hoặc bỏ qua các thủ tục pháp lý quan trọng. Đặc biệt khi xảy ra tranh chấp, quyền lợi của người lao động thường bị thiệt thòi do thiếu chuẩn bị hoặc kiến thức hạn chế.

LÀM GÌ ĐỂ SINH VIÊN BẢO VỆ ĐƯỢC QUYỀN LỢI?

Theo bà Nguyễn Thị Bích, trong các trường hợp phát sinh tranh chấp, sinh viên nên kiểm tra hợp đồng, lưu giữ bằng chứng làm việc, liên hệ cơ quan chức năng khi cần thiết. Thực tế pháp luật quy định rõ, hợp đồng lao động có thời hạn từ một tháng trở lên sẽ thuộc diện tham gia bảo hiểm bắt buộc, và nếu đóng trùng bảo hiểm, người lao động có thể đề nghị hoàn trả phần đã nộp thừa.

Đặc biệt, doanh nghiệp không được giữ lương của người lao động như một hình thức để ép họ thực hiện nghĩa vụ khác, gồm cả đóng bảo hiểm. Tiền lương là quyền lợi hợp pháp và phải được thanh toán đúng hạn.

NHỮNG ĐIỀU SINH VIÊN NÊN BIẾT VỀ BẢO HIỂM VÀ LAO ĐỘNG

Luật bảo hiểm xã hội quy định người có hợp đồng từ một tháng trở lên sẽ bắt buộc tham gia bảo hiểm xã hội; còn luật bảo hiểm y tế xác định, trong nhiều trường hợp thuộc nhiều nhóm bảo hiểm, sẽ đóng theo nhóm ưu tiên cao nhất – thường là theo doanh nghiệp.

Trong trường hợp đóng trùng, người lao động có thể đề nghị hoàn trả phần đóng dư. Điều quan trọng là doanh nghiệp không có quyền giữ lương để ép người lao động thực hiện các nghĩa vụ khác, nhất là liên quan đến bảo hiểm.

LỰA CHỌN CỦA SINH VIÊN KHỞI ĐẦU VỚI THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG

Nhiều sinh viên bước chân vào thị trường lao động mà không trang bị đủ kiến thức cần thiết. Phạm Thị Quyên cho biết, cô chưa ký hợp đồng lao động chính thức và chưa biết rõ quyền lợi của mình, chỉ mong có thêm tháng lương thứ 13 khi ký hợp đồng. Nguyễn Trung Kiên thì thẳng thắn thừa nhận, anh làm việc chỉ để kiếm tiền tạm thời, không để ý nhiều đến hợp đồng hay quyền lợi pháp luật.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích cảnh báo, tâm lý xem làm thêm là vụng trộm, tạm thời dễ khiến sinh viên bỏ qua quyền lợi chính đáng của mình. Khi không có ý thức pháp luật rõ ràng, họ dễ rơi vào thế bất lợi khi xảy ra tranh chấp hay vấn đề pháp lý.

Để bảo vệ quyền lợi, sinh viên cần chủ động tìm hiểu luật, lưu giữ chứng cứ, và không ngừng nâng cao nhận thức về quyền và nghĩa vụ của bản thân trong môi trường lao động.