TiỀN MÃ HÓA ĐƯỢC CÔNG NHẬN HAY CHỈ LÀ GÓC NHÌN MỚI?
Trong khi thị trường tiền mã hóa ngày càng phát triển với hàng chục loại token và sở hữu doanh số hàng trăm tỷ USD, câu hỏi lớn đặt ra là các đồng tiền này đã được nhà nước công nhận hay chưa. Các chuyên gia pháp lý và kinh tế đều có ý kiến trái chiều về vấn đề này, đưa ra nhiều mường tượng về tương lai của thị trường tiền số tại Việt Nam.
Các dự án phát hành tiền mã hóa trước đây liệu có được phép hoạt động hay không?
Luật sư Trương Thanh Đức của Công ty luật ANVI cho biết, Nghị quyết 05 của Chính phủ cho phép thí điểm thị trường tài sản mã hóa, nhưng rõ ràng về các đối tượng áp dụng còn nhiều khoảng trống. Những dự án phát hành token, hay còn gọi là tiền mã hóa, từ nước ngoài hay của các tổ chức nội địa đã phát hành trước đó vẫn chưa rõ có thuộc phạm vi quản lý hay không. Ông nói rằng, các dự án không được phép trước đây thì rõ là không quản lý. Tuy nhiên, cũng không có quy định nào cấm rõ ràng các tổ chức phát hành token, khiến nhiều đồng token vẫn tồn tại trong ví của nhà đầu tư mà không được phép giao dịch chính thức.
Về vấn đề xử phạt, luật sư Đức nhấn mạnh, hiện tại các quy định vẫn chưa rõ liệu nhà đầu tư được phép tự mua bán, tặng cho tiền mã hóa hay không? Nếu không được phép lên sàn thì các hành vi này có thể bị xử lý ra sao? Ông kiến nghị cần có quy định rõ hoặc bổ sung vào dự thảo về xử phạt để tránh gây hiểu lầm, rủi ro cho người chơi thị trường. Ví dụ, theo thống kê, Việt Nam có khoảng 21 triệu nhà đầu tư tài sản mã hóa, giao dịch hàng trăm tỷ USD, nhưng không rõ ràng về mặt pháp lý nên nhiều người có thể nghĩ rằng chỉ bị xử phạt khi giao dịch trên các sàn được cấp phép còn tự giao dịch bên ngoài thì không.
Người trong ngành còn băn khoăn về việc khi nào các sàn giao dịch mã hóa trong nước chính thức hoạt động và nhà đầu tư mới có thể đăng ký giao dịch. Ông Trần Xuân Tiến, Tổng thư ký Chi hội Blockchain TP.HCM, cho biết, sau thời hạn 6 tháng kể từ khi tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa đầu tiên được cấp phép, các nhà đầu tư trong nước có thể giao dịch tài sản mã hóa không qua tổ chức cấp phép của Bộ Tài chính. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là, token và tiền số được phát hành bởi các tổ chức trong nước trước đây có thể giao dịch trên sàn Việt Nam hay không? Liệu các nhà đầu tư cầm cố tiền mã hóa có bị cấm hoặc phong tỏa giao dịch hay không? Và các token của các dự án cũ như AntEx hay của những dự án đã bị coi là lừa đảo có được phép giao dịch không? Các quy định hiện tại vẫn chưa rõ ràng cho các trường hợp này.
Chuyên gia nhấn mạnh, nếu không có hướng dẫn rõ ràng, thị trường sẽ bị lúng túng, mất thanh khoản và nhà đầu tư có thể coi đó chỉ là phạm pháp khi giao dịch qua các sàn chính thức còn tự giao dịch thì không bị xử lý. Đồng thời, các dự án đã phát hành trước đây trông chờ vào việc công nhận chính thức của chính phủ để hợp pháp hóa hoạt động, nhưng điều này vẫn còn bỏ ngỏ.
NỀN TẢNG CỦA SỰ CÔNG NHẬN HAY CHỈ “XÓA BÀN”
Chuyên gia kinh tế TS Đinh Thế Hiển khẳng định các loại tiền mã hóa trước đây đều là tự phát, không được nhà nước công nhận. Việc này tương tự như thị trường ngoại hối Forex, vốn là hoạt động hợp pháp ở nhiều quốc gia, nhưng tại Việt Nam lại chỉ được phép thực hiện qua các ngân hàng thương mại có giấy phép của Ngân hàng Nhà nước. Cá nhân hay tổ chức khác không được cấp phép sẽ bị coi là trái phép và có thể bị xử lý.
Trong bối cảnh này, Nghị quyết 05 quy định chỉ cấp phép cho doanh nghiệp trong nước phát hành token cho nhà đầu tư nước ngoài, còn hoạt động của các dự án cũ hoặc của các tổ chức đã phát hành trước đó vẫn chưa được thừa nhận chính thức. Ông giải thích, các token đã phát hành trước đây có thể vẫn hoạt động bình thường trên các sàn quốc tế nếu còn có khả năng giao dịch, nhưng việc đăng ký niêm yết hoặc giao dịch tại các sàn trong nước thì chưa rõ có hợp pháp hay không.
Ông Trần Xuân Tiến cũng lưu ý, trước khi ban hành Nghị quyết 05, hoạt động phát hành và giao dịch tiền mã hóa bị xem là không bị cấm mà không có sự thừa nhận. Dù vậy, các doanh nghiệp trong nước vẫn chỉ được phép phát hành token cho nhà đầu tư nước ngoài. Như vậy, nhiều dự án cũ hoàn toàn có thể vẫn giao dịch trên các sàn quốc tế hiện hành mà không cần đăng ký tại Việt Nam, miễn còn duy trì hoạt động tài khoản và khả năng thanh khoản. Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn là, liệu công ty trong nước đăng ký phát hành token nước ngoài có thể đăng ký niêm yết và giao dịch hợp pháp trong nước hay không? Hiện tại, các quy định vẫn chưa rõ ràng.
Chuyên gia nhận định, các hoạt động phát hành token trước đây không bị cấm nhưng chưa được chính thức công nhận, vì vậy không có sự bảo vệ rõ ràng cho nhà đầu tư. Chính phủ kỳ vọng, quy định mới sẽ tạo ra môi trường pháp lý phù hợp để các doanh nghiệp và nhà đầu tư tham gia một cách an toàn, giúp huy động vốn và thúc đẩy sự phát triển của thị trường vốn trong nước.
Nhìn chung, các luật sư và chuyên gia đều nhấn mạnh rằng còn nhiều điểm còn mơ hồ trong các quy định về tiền mã hóa tại Việt Nam. Để tránh rủi ro, người chơi thị trường cần chỉ tham gia các sàn được cấp phép, đầu tư dựa trên hiểu biết rõ ràng về pháp lý. Các dự án, token đã phát hành trước đây vẫn tồn tại, nhưng về mặt pháp lý chính thức để giao dịch trong nước thì vẫn còn nhiều điều chưa rõ ràng. Chính phủ và các cơ quan chức năng cần nhanh chóng hoàn thiện khung khổ pháp lý để bảo vệ Nhà đầu tư, đồng thời thúc đẩy phát triển thị trường tiền mã hóa một cách lành mạnh và bền vững hơn.