Người dân phố cổ Hà Nội: Mong muốn sống tại chỗ hay mong đợi sự thay đổi?

Vào sáng ngày đầu tháng 2, bà Vũ Thị Phượng (88 tuổi) từ sáng sớm đã mở cửa hàng làm tóc của mình trong căn nhà nhỏ trong một ngõ sâu, thiếu ánh sáng ở phố Hàng Cân, quận Hoàn Kiếm. Dù tay run run, bà phải mất hơn 10 phút để mở khóa cửa, trong khi những khách trung tuổi vẫn sẵn sàng đợi, quen với cảnh đêm tối nơi góc phố cổ này. Với bà Phượng, cuộc sống hiện tại vẫn trọn vẹn: sức khỏe tốt, kiếm sống ổn định, bà chưa từng nghĩ đến việc rời bỏ nơi này.

Bà giải thích, người dân ở đây đã quen rồi, nhưng người lạ thì thường không chịu nổi cảnh này: “Bí lắm, mà đi lại không cẩn thận dễ va đầu vào tường”, bà cười đùa. Bước chân gắn bó hơn nửa đời người, bà sinh trưởng ở Hà Tây cũ, theo cha mẹ lên Hà Nội từ khi còn nhỏ, và sinh sống gần trọn đời trong khu phố cổ với nghề làm tóc. Từ khi còn trẻ, bà đã yêu quý nơi đây, nơi chứa đựng ký ức và kỷ niệm đẹp. Bà nói: “Tôi thấy cuộc sống hiện tại rất đủ đầy, tôi có lộc, kiếm được tiền, chẳng có lý do gì mà phải rời đi.”

Trong khi đó, thông tin Hà Nội đang tính đến phương án di dời hơn 860.000 người để giảm tải cho nội đô khiến nhiều người dân, đặc biệt những người làm nghề trong khu phố cổ, cảm thấy bất ngờ hay không đồng tình. Đa phần họ đều muốn giữ lại nơi gắn bó bao nhiêu năm, họ mong muốn được tái định cư tại chỗ nếu có thể. Bà Phượng chia sẻ: “Trong trường hợp buộc phải di dời, tôi mong muốn được tái định cư ngay tại chỗ. Nhà nước có thể xây các khu cao tầng mới, tầng dưới để phát triển kinh tế, tầng trên để chúng tôi ở. Chúng tôi chỉ muốn được sống ở đây.”

Không riêng bà Phượng, bà Nguyễn Thị Hoa (76 tuổi, trú quận Hoàn Kiếm) cũng bày tỏ sự gắn bó với khu phố cổ. Bà kể rằng, gia đình sống lâu năm trong phố từ trước ngày giải phóng thủ đô. Bà nói: “Ở đây rất tiện, chỉ đi vài bước là ra hồ Hoàn Kiếm, tôi đã sống gần 80 năm rồi, quen hết tất cả mọi người, từ hàng xóm đến những kỷ niệm đẹp của mình.” Theo bà Hoa, việc chuyển đi không chỉ là thay đổi chỗ ở mà còn kéo theo rất nhiều xáo trộn trong cuộc sống và nghề nghiệp. “Nhà mặt đường cho thuê hàng tháng cũng rất worth, còn chuyển lên chung cư thì lấy gì để sống? Các tiện ích trung tâm như trường học, bệnh viện, chợ búa cũng rất quan trọng. Những giá trị đó khó mà thay thế.”

Trong khi phần lớn người dân phố cổ còn giữ sự trìu mến, thì có những người, sống trong ngõ sâu, lại mong muốn có cơ hội thoát khỏi cuộc sống chật chội, thiếu tiện nghi. Ông Nguyễn Phùng Hải (91 tuổi) và bà Nguyễn Thị Sâm (81 tuổi), sống suốt 50 năm trong căn nhà nhỏ trên nóc nhà vệ sinh công cộng, không che giấu sự mong chờ di dân. Bà Sâm cho biết: “Tôi hy vọng chính quyền sớm thực hiện di dời. Sống trong căn nhà chật hẹp này đã là khổ cả đời rồi.” Bà cũng kể rằng khi còn nhỏ, các con của bà ngại đưa người yêu về, vì nhà quá xuống cấp. Khi nghe về kế hoạch di dân, ánh mắt bà sáng lên hy vọng: “Muốn chuyển đi rộng rãi hơn, tôi đã muốn từ lâu.”

Trước các kế hoạch di dân nhiều lần bị tạm hoãn, các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chủ yếu là chưa đa dạng hóa các nguồn nhu cầu nhà ở cho người dân. Theo tiến sĩ Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, việc xây dựng các khu tái định cư phải đi đôi với việc giải quyết các nhu cầu xã hội, tạo cơ hội nghề nghiệp phù hợp để cư dân không luyến tiếc khu phố cổ.

Hà Nội đã nhiều lần đề ra kế hoạch di dân vào các năm 2013 và 2021, nhằm giảm mật độ dân cư, bảo tồn các giá trị kiến trúc, phát triển bền vững đô thị. Tuy nhiên, các đề án này đều không đi đến kết thúc do thiếu các biện pháp hỗ trợ toàn diện. Gần đây nhất, chính quyền đang xây dựng kế hoạch dài hạn đến năm 2045, dự kiến di dời hơn 860.000 người, trong đó có hơn 26.700 người tại khu phố cổ, nhằm giải phóng diện tích và tái cấu trúc đô thị. Trong đó, phần lớn diện tích đất tại khu phố cổ sẽ được cải tạo, chỉnh trang, kết hợp phát triển hạ tầng giao thông, dịch vụ thương mại và du lịch, nhằm vừa bảo tồn giá trị lịch sử, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển hiện đại.