TĂNG NGƯỠNG XÁC ĐỊNH NGƯỜI PHỤ THUỘC: CẦN THAY ĐỔI ĐỂ HẠNH CHỆƠNG THUẾ

Theo quy định hiện hành, những đối tượng ngoài độ tuổi lao động, người trong độ tuổi lao động nhưng bị khuyết tật hoặc không có khả năng lao động đều được xác định là người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh khi tính thuế thu nhập cá nhân, với điều kiện không có thu nhập hoặc mức thu nhập bình quân tháng không vượt quá 1 triệu đồng từ tất cả các nguồn. Tuy nhiên, mức ngưỡng này đã từ lâu trở nên lạc hậu, gây bất cập trong thực tiễn.

Trong dự thảo nghị định mới do Bộ Tài chính lấy ý kiến, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1.7, các đối tượng như người ngoài độ tuổi lao động và người trong độ tuổi lao động không có khả năng lao động đều phải đáp ứng điều kiện: không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng từ tất cả các nguồn không vượt quá mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định. Tuy nhiên, mức chuẩn cụ thể chưa được xác định rõ ràng.

Nhiều chuyên gia cho rằng, Bộ Tài chính cần sớm xây dựng dự thảo hướng dẫn chi tiết để lấy ý kiến kịp thời, đồng thời đề xuất nâng ngưỡng thu nhập này lên mức cao hơn đáng kể. Ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc điều hành khoa Tài chính – Ngân hàng tại Trường đại học Nguyễn Trãi, phân tích: mức 1 triệu đồng/tháng không phản ánh đúng khả năng tự đảm bảo các nhu cầu thiết yếu của cá nhân, dẫn tới thực trạng nhiều người nộp thuế trực tiếp hỗ trợ người thân nhưng chưa được ghi nhận đầy đủ trong chính sách giảm trừ.

Ông đề xuất nâng mức này lên khoảng 3 triệu đồng/tháng, mức đủ để phản ánh rõ hơn tình trạng phụ thuộc về mặt kinh tế mà vẫn giữ được tính chọn lọc của chính sách. Thay đổi này dựa trên các tham chiếu như chuẩn nghèo, mức chi tiêu tối thiểu và mức giảm trừ gia cảnh hiện hành.

Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín, Ủy viên Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cũng cho rằng có thể tính toán nâng ngưỡng dựa trên tiêu chuẩn thu nhập bình quân theo chuẩn nghèo đa chiều hoặc theo lương cơ sở. Hiện tại, lương cơ sở là 2,34 triệu đồng/tháng, còn mức thu nhập trung bình đầu người của hộ nghèo tại đô thị là 2 triệu đồng/tháng (dự kiến nâng lên 2,8 triệu từ 2027). Điều này cho thấy mức ngưỡng có thể nâng lên khoảng 2,34 đến 2,8 triệu đồng/tháng, hoặc thậm chí thả nổi để tự điều chỉnh theo từng giai đoạn.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, đề xuất mức 4,5 triệu đồng/người/tháng từ lương tối thiểu vùng áp dụng từ năm 2026 có thể là mốc phù hợp cho giai đoạn mới. Khi mức lương tối thiểu biến đổi theo thời gian, ngưỡng xác định người phụ thuộc cũng cần được điều chỉnh tương ứng.

Trong khi đó, đối với các “cá nhân khác” không phải vợ, chồng, cha, mẹ, con được dự kiến tính là người phụ thuộc, Bộ Tài chính đề xuất áp dụng điều kiện: thu nhập không vượt quá mức do Bộ trưởng quy định, thuộc danh sách hộ nghèo hoặc cận nghèo, được người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng với mức tối thiểu bằng mức giảm trừ gia cảnh, và có xác nhận hợp lệ. Tuy nhiên, ông Được nhận định rằng các tiêu chí chặt chẽ như vậy có thể gây khó khăn trong thực tế áp dụng.

Trong bối cảnh nhiều địa phương đang hướng tới mục tiêu xóa đói giảm nghèo, việc dựa hoàn toàn vào các tiêu chí hành chính có thể dẫn đến việc bỏ lỡ những trường hợp thực tế cần hỗ trợ nhưng không còn trong danh sách nghèo theo chuẩn chính thức. Thêm vào đó, yêu cầu chứng minh chi phí nuôi dưỡng quá phức tạp như bắt buộc có chứng từ, giao dịch rõ ràng mỗi tháng sẽ gây thêm thủ tục và khó khăn cho người nộp thuế và cơ quan quản lý.

Ông Được đề xuất, thay vì quá cứng nhắc trong việc xác nhận, có thể xem xét các hình thức như cơ chế xác nhận của chính quyền địa phương hoặc các cam kết phù hợp để đơn giản hóa thủ tục, bảo đảm chính sách đi vào thực tế một cách hiệu quả hơn.