KHÔNG TRUY THU, KHÔNG PHẠT: CƠN ÁP LỰC MỚI ĐỐI VỚI HỘ KINH DOANH TRƯỚC KHI ÁP DỤNG ĐIỆN TỬ HÓA

Chính phủ đang đề xuất các chính sách hỗ trợ để tránh gây thiệt hại cho hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ trong bối cảnh chuyển đổi hệ thống thuế, đặc biệt là việc xóa bỏ hình thức thuế khoán từ ngày 1.1.2026 theo Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị. Các kiến nghị đều nhấn mạnh cần có sự rõ ràng, nhân văn trong quá trình thực thi nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, đặc biệt là tại các chợ truyền thống, làng nghề, khu bán hàng nhỏ.

Mặc dù lãnh đạo Cục Thuế khẳng định: khi doanh thu khoán thay đổi trên 50%, hộ kinh doanh phải thông báo và không bị truy thu, thực tế vẫn còn nhiều trường hợp bị truy thu từ nhiều năm trước, thậm chí bị phạt chậm nộp thuế. Luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, cho biết: việc có một văn bản chính thức của Chính phủ về việc không truy thu thuế trong giai đoạn chuyển đổi là điều cần thiết để tránh những hiểu lầm, thiệt thòi cho hộ kinh doanh. Ông nhấn mạnh: “Ngành thuế không có chủ trương rõ ràng, một số địa phương vẫn thực hiện truy thu khi phát hiện chệnh lệch doanh số sau khi khởi tạo hóa đơn. Cần có văn bản pháp lý cao từ Chính phủ, Quốc hội để tránh thiệt hại không đáng có.”

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn từ Trường Chính sách công Fulbright cũng đồng tình ủng hộ việc không truy thu trong thời điểm này. Ông nhấn mạnh: “Chúng ta đang trong quá trình sửa đổi chính sách thuế để phù hợp, công bằng và văn minh hơn. Không nên áp dụng cơ chế hồi tố đối với hộ kinh doanh, dễ gây nhũng nhiễu và khó khăn tâm lý cho người hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ.” Ông kêu gọi các cơ quan chức năng tăng cường hướng dẫn, đào tạo phù hợp, đơn giản hóa thủ tục, đặc biệt tại các chợ truyền thống, làng nghề, nơi mà nhiều hộ gặp rắc rối khi làm quen với phần mềm, hóa đơn điện tử.

Chuyên gia Nguyễn Thường Lạng của Viện Thương mại và kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân, nhấn mạnh: “Chương trình phát triển doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần thực hiện một cách nhân văn, linh hoạt, tránh truy thu thuế vô lý, nhất là trong giai đoạn chuyển đổi này.” Ông đề xuất: “Chúng ta nên có văn bản rõ ràng, tạo tâm lý yên tâm để hộ kinh doanh thực thi pháp luật thoải mái, chỉ có khi vi phạm cố tình mới áp dụng biện pháp chế tài.”

Trong bối cảnh đó, luật sư Trần Xoa cảnh báo: do thời gian còn hạn chặt chẽ, việc hỗ trợ về mặt kỹ thuật như lắp đặt và làm quen phần mềm hóa đơn điện tử là cấp bách. Ông đề xuất nên ưu tiên các hộ có doanh thu lớn, ở đô thị, có trình độ, để thực hiện trước, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các đơn vị dịch vụ kế toán, phần mềm, tổ chức hội thảo, hướng dẫn tận tình. Hiện tại, Cục Thuế dự kiến cung cấp miễn phí các nền tảng số, phần mềm kế toán chính thức, song các quy định này vẫn đang trong dự thảo, gây lo lắng về khả năng triển khai đồng bộ.

Từ tháng 6, theo Nghị định 70, những hộ có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm trong các ngành như ăn uống, khách sạn, bán lẻ, vận tải, thẩm mỹ, giải trí sẽ bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử qua máy tính, kết nối dữ liệu với cơ quan thuế. Đồng thời, Nghị quyết 68 yêu cầu xóa bỏ hình thức thuế khoán toàn bộ trong năm 2026. Các chuyên gia khẳng định: giải pháp hỗ trợ nhân văn, linh hoạt là chìa khóa để hệ thống thuế mới đi vào thực tiễn suôn sẻ, tạo điều kiện phát triển bền vững cho cộng đồng kinh doanh nhỏ, trong đó có những hộ đầu tiên chuẩn bị chuyển đổi sang mô hình mới.