ĐAU ĐAU KHÔNG QUÂN HẢI QUÂN: BỨC TRANH LỚN LAO CỦA MỘT QUÂN CẢNH BIỂN ĐÔNG

Trong những năm đầu thập niên 1980, Hải quân Việt Nam đã nhận được sự hỗ trợ từ Liên Xô với các trang bị quan trọng như trực thăng săn ngầm Ka-25 và thủy phi cơ Be-12 dùng để tuần tra biển, chống tàu ngầm. Năm 1982, Bộ Quốc phòng quyết định chuyển các phi đội này từ Trung đoàn Không quân 933 của Quân chủng Không quân sang quản lý của Quân chủng Hải quân, nhằm nâng cao khả năng kiểm soát, tác chiến trên biển. Tuy nhiên, sau hơn hai năm chiến đấu trong lòng Hải quân, vào cuối tháng 6 năm 1984, các phi đội này trở về Quân chủng Không quân, nằm trong đội hình Trung đoàn Không quân 954 được thành lập tháng 9 cùng năm.

Từ đó, các trang bị cho Hải quân ngày càng được nâng cao. Đầu năm 1988, Trung đoàn 954 được bổ sung thêm các trực thăng chống ngầm như Ka-28, Ka-27PL, Ka-32T, cùng các loại UAV hiện đại như EC-225, DHC-6 và các loại vũ khí khác, tạo nền móng cho lực lượng không quân hải quân chủ lực. Đến cuối tháng 5 năm 2013, trung đoàn này được nâng cấp thành lữ đoàn, trở thành lực lượng vũ khí chủ lực trong các hoạt động trên biển. Lữ đoàn còn đảm trách nhiệm vụ bay cất, hạ cánh trên tàu hộ tống lớp Gepard, tham gia phòng thủ, tìm kiếm cứu nạn quốc tế, tuần tra, trinh sát và vận chuyển y tế.

Nhớ lại thời điểm đầu năm 1984, Phó đô đốc Mai Xuân Vĩnh, khi đó là đại tá, Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Hải quân, chia sẻ về ý định của Bộ Tổng tham mưu muốn chuyển lực lượng không quân hải quân về Quân chủng Không quân để hợp lý hóa tác chiến. Ông khẳng định: “Chúng tôi thiết tha đề nghị giữ lại Không quân Hải quân nhưng không được, vì đây là thành phần chủ yếu của hải quân. Tác chiến trên biển nếu không có không quân thì rất khó khăn, có thể dẫn đến thiệt hại lớn. Nếu để không quân trong Quân chủng Không quân, khi tác chiến trên biển sẽ gây khó khăn trong chỉ huy hiệp đồng, giảm hiệu quả chiến đấu.”

Năm 2000, trước khi nghỉ hưu, Phó đô đốc Mai Xuân Vĩnh còn trực tiếp đề xuất với Bộ trưởng Bộ Quốc phòng rằng Quân chủng Hải quân cần có đầy đủ các binh chủng độc lập để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo. Trong quá khứ, dù đã được trang bị máy bay vào năm 1981, các thiết bị này sau đó lại bị chuyển về Quân chủng Không quân, chủ yếu vì lý do duy trì hoạt động. Thực tế cho thấy, các máy bay này đều không hoạt động cùng Hải quân suốt nhiều năm, rồi dần bị phá hủy hoặc loại bỏ.

Trang bị Hải quân ngày càng được nâng cấp, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn. Trong gần 10 năm giữ chức Tư lệnh, tướng Mai Xuân Vĩnh từng nhiều lần nhấn mạnh sự thiếu thốn của lực lượng chiến đấu: tàu chiến đấu thiếu, trang bị lạc hậu, công nghiệp đóng tàu chưa đủ mạnh. Trước khi rời khỏi vị trí, ông kiến nghị các cấp lãnh đạo đẩy nhanh chiến lược đầu tư cho Hải quân, đặc biệt là tăng cường tàu chiến, mở rộng năng lực sản xuất vũ khí trong nước, để giữ vững chủ quyền biển đảo. Ông nhấn mạnh: “Dù đất nước còn nhiều khó khăn, vẫn phải cố gắng xây dựng lực lượng Hải quân đủ mạnh, đủ hiện đại.”

Về tổ chức biên chế, ông đề xuất chuyển quân chủng ra các khu vực có chiến trường nóng bỏng hơn như Trường Sa và thềm lục địa phía nam, nhằm tăng khả năng sẵn sàng chiến đấu. Thực tế, sau khi rời khỏi chức vụ, ông và các lãnh đạo Hải quân đã tiếp tục thúc đẩy các dự án hiện đại hóa, như thành lập các lữ đoàn tàu chiến đấu mặt nước 162 và 167, trang bị các tàu tên lửa như Molniya và tàu pháo hiện đại.

Sau Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX, Quân chủng Hải quân đã chính thức trở thành một trong những lực lượng chủ lực của Quân đội nhân dân Việt Nam, với kế hoạch tiến tới hiện đại hóa toàn diện. Các thiết bị vũ khí mới như tàu ngầm Kilo 636, tàu hộ vệ Gepard 3.9, tên lửa đất đối hải Bastion, hệ thống khí tài hiện đại như radar SCORE-3000 đã được đưa vào hoạt động để bảo vệ chủ quyền biển đảo, đặc biệt ở khu vực Trường Sa.

Dù tuổi cao, Tướng Mai Xuân Vĩnh vẫn luôn tâm huyết và tự hào về sự phát triển của Quân chủng Hải quân: “Hiện giờ, lực lượng Hải quân phát triển như trong mơ, tôi rất vui mừng.” Ông ký ức về hơn 50 năm phục vụ cho quốc phòng, từ chiến đấu chống Pháp, chống Mỹ, đến bảo vệ các vùng biển thiêng liêng của Tổ quốc, đều như những ký ức không thể phai nhòa.

Trong thời gian gần đây, các dự án đóng mới tàu chiến, nâng cấp vũ khí và khí tài tiếp tục được triển khai, nhằm đạt mục tiêu đưa Hải quân lên tầm cao mới. Các trung tâm đóng tàu, các dự án lớn như Đề án 2531 cùng các đơn vị trực thuộc cũng đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ, thể hiện quyết tâm xây dựng một lực lượng hải quân hiện đại, đủ sức bảo vệ chủ quyền quốc gia trong thời kỳ mới.