BẢO VỆ QUYỀN HỌC TẬP VỚI CHẾ ĐỘ KỶ LUẬT MỚI: ĐÓN ĐẦU CHIẾN LƯỢC PHỤC HỒI VÀ TRÁCH NHIỆM

THÔNG TƯ 19/2025: CHUYỂN HƯỚNG TỪ ĐÌNH CHỈ ĐẾN PHỤC HỒI CÓ TRÁCH NHIỆM

Thông tư 19/2025 của Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh hơn. Điểm đổi mới lớn nhất không phải là giảm quyền kiểm soát mà là chuyển từ phương pháp trừng phạt qua đình chỉ học tập sang cách tiếp cận dựa trên phục hồi trách nhiệm. Theo đó, việc quy trách nhiệm không còn giới hạn trong các hình thức kỷ luật cứng nhắc như đình chỉ mà tập trung vào quy trình hỗ trợ, sửa chữa hành vi và bảo vệ quyền lợi của học sinh.

Trách nhiệm của các bên liên quan trong trường học được phân công rõ ràng: hiệu trưởng sẽ chịu trách nhiệm quyết định, giáo viên chủ nhiệm là đầu mối thực thi, các tổ chuyên môn, đoàn đội, trung tâm tư vấn học đường sẽ phối hợp chặt chẽ, gia đình học sinh ký cam kết đồng hành, còn cơ quan quản lý theo dõi, kiểm tra sát sao. Chính sách mới nhằm hạn chế tình trạng đề cao hình thức đình chỉ hoặc xử lý không hiệu quả đã tồn tại trong nhiều năm.

Việc bỏ đình chỉ học tập cũng đồng nghĩa với việc hình thành các quy trình tiếp cận nhân văn hơn trong xử lý vi phạm của học sinh. Thay vì “đóng cổng lớp” triệt để, các trường sẽ áp dụng các biện pháp tạm thời tách khỏi môi trường để đảm bảo an toàn, từ đó xây dựng kế hoạch phục hồi hành vi. Các bước cụ thể bao gồm: tự kiểm điểm kèm xác nhận của gia đình, mô tả sự việc, lời xin lỗi, cam kết hành vi mới; thiết lập kế hoạch hỗ trợ gồm mục tiêu rõ ràng, hoạt động hỗ trợ, người phụ trách, thời gian đánh giá, và hệ quả không tuân thủ. Nhà trường còn công khai bảng phân công nhiệm vụ, theo dõi chỉ số thực hiện và tái phạm theo từng quý để minh bạch, giám sát hiệu quả.

Thay vì xử lý theo kiểu cấm đoán, chính sách mới nhấn mạnh vai trò của hỗ trợ, giáo dục và trách nhiệm thực thi rõ ràng. Nhà trường sẽ cử cán bộ bồi dưỡng kỹ năng xử lý xung đột, phục hồi quan hệ, tổ chức các buổi tập huấn ngắn, chia sẻ kinh nghiệm trong các cụm trường để nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên và cán bộ hỗ trợ tâm lý. Hệ thống phản hồi nhanh, rõ ràng cũng được thiết lập để xử lý kịp thời các vụ việc, đảm bảo trong vòng 24-48 giờ phải có quyết định tạm thời nhằm bảo vệ nạn nhân và tách khỏi môi trường tiêu cực.

Vấn đề trách nhiệm giải trình cũng đóng vai trò then chốt. Các sở giáo dục sẽ tổ chức kiểm tra định kỳ, công bố các chỉ số về số vụ vi phạm, tái phạm, mức độ an toàn của học sinh, từ đó xây dựng nền tảng dữ liệu để đánh giá hiệu quả thực thi chính sách. Thay vì dùng các hình thức trừng phạt nặng, các trường sẽ dựa vào quy trình minh bạch, bằng số liệu để giữ vững trật tự và đảm bảo quyền học tập cho đa số học sinh tuân thủ quy định.

TIẾN TRÌNH TỪ LÃNH ĐẠO ĐẾN GIÁO VIÊN

Tiến trình phục hồi trách nhiệm không chỉ dựa trên quy trình mà còn là cách thực hành ngay trong chính các lớp học. Việc rà soát nội quy, chuẩn hóa quy trình tạm tách an toàn, bổ sung các tiêu chí rõ ràng về thời gian, người giám sát, và lộ trình quay lại lớp là bước đầu tiên. Các biểu mẫu như bản tự kiểm, cam kết của phụ huynh, kế hoạch hỗ trợ phải được ban hành thống nhất, có ký xác nhận rõ ràng và theo dõi định kỳ.

Ngoài ra, tập huấn ngắn, đủ kỹ năng xử lý xung đột, phục hồi quan hệ, cùng các phương pháp tham vấn cơ bản sẽ được tổ chức cho đội ngũ giáo viên. Các cụm trường sẽ phối hợp chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực, đặc biệt là các chuyên gia hỗ trợ tâm lý, để nâng cao hiệu quả trong công tác hỗ trợ học sinh có vấn đề.

Chính sách cũng yêu cầu thiết lập hệ thống báo cáo, phản hồi nhanh với đầu mối rõ ràng. Trong vòng 24-48 giờ kể từ khi xảy ra sự việc, phải có quyết định tạm thời nhằm bảo vệ an toàn; trong vòng 7 ngày có thể hoàn tất kế hoạch phục hồi, ký kết giữa các bên. Đặc biệt, hệ thống kiểm tra, đánh giá định kỳ, công bố chỉ số tỉ lệ tái phạm và hiệu quả các hoạt động hỗ trợ sẽ giúp chính quyền địa phương và các trường duy trì tiến trình bền vững.

TRÁCH NHIỆM VỚI QUYỀN HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

Chính sách mới không vì thế mà làm giảm quyền của học sinh. Ngược lại, bằng cách tạo ra môi trường an toàn, minh bạch, đồng thời thực thi trách nhiệm cứng trong quản lý sẽ giúp đa số học sinh yên tâm học tập. Những em tuân thủ, nỗ lực mỗi ngày xứng đáng nhận được sự bảo vệ và tôn trọng. Khi kỷ luật mềm đi kèm trách nhiệm rõ nét, lớp học trở thành nơi tôn trọng chuẩn mực chung, hạn chế ảnh hưởng từ những tiêu cực của số ít.

Chúng ta cần nhìn nhận chính sách qua lăng kính quyền học tập của cộng đồng học sinh. Các số liệu và quy trình rõ ràng sẽ chứng minh rằng bản chất của hành trình này là bảo vệ sự công bằng, thúc đẩy sự phát triển toàn diện của tuổi trẻ, chứ không phải chỉ là trừng phạt đơn thuần.

NGHIÊN CỨU VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ

Chia sẻ từ các quốc gia phát triển cho thấy hiệu quả của chính sách phục hồi chỉ rõ ràng khi đi kèm các công cụ hỗ trợ. Scotland đã ban hành kế hoạch hành động quốc gia giai đoạn 2024–2027 về phòng ngừa và xử lý hành vi trong trường học, trong đó có các đánh giá rủi ro, tập huấn, theo dõi chỉ số, nâng cao năng lực cán bộ. Trong khi đó, Anh và Scotland cũng cảnh báo về tình trạng bạo lực gia tăng hậu dịch, yêu cầu các nguồn lực thật sự và rõ ràng trong xử lý kỷ luật. Tại Mỹ, chương trình can thiệp theo tầng (PBIS) đã được áp dụng rộng rãi với thành công giảm đáng kể các hình thức xử phạt nặng, đặc biệt là đình chỉ học tập, tuy nhiên vẫn cần điều chỉnh phù hợp theo đặc thù từng nhóm học sinh và từng khu vực.

Chính sách này đề cao việc xây dựng các hệ thống hỗ trợ liên tục, phối hợp chặt chẽ, nhằm giảm nhẹ những áp lực tiêu cực và hướng tới một môi trường giáo dục phát triển toàn diện, lành mạnh hơn, phù hợp với chuẩn mực quốc tế.