TẾT QUÊ: HƯƠNG XƯA VÀ ĐƯỜNG MỚI TRONG TIM MẮT MỘT THẾ HỆ
Trong từng dịp tách trà cuối năm, những người làm nghề giáo chúng tôi lại có những cuộc trò chuyện thân tình về dấu ấn của tết quê xưa và sự thay đổi của những ngày sum vầy hiện đại. Những câu chuyện chân thật, đầy cảm xúc về cái tết gắn bó với ký ức khiến lòng người xao xuyến khi nghĩ về những ngày xưa cũ.
Ngày xưa, tết quê là thời khắc thiêng liêng và chậm rãi, nơi tình làng nghĩa xóm chan hòa. Những ngày cuối năm, cả gia đình quây quần bên nồi bánh chưng xanh, lửa réo rắt suốt đêm, mùi khói rơm, lá dong lan tỏa trong không khí se lạnh. Trẻ con háo hức khoác lên mình bộ quần áo mới, lần theo bước chân người lớn đi chúc tết từng nhà, tạo nên một không khí ấm cúng, đoàn viên đậm đà tình cảm gia đình và cộng đồng.
Tuy nhiên, một thầy giáo dạy toán quê miền Trung chia sẻ rằng tết ngày nay đã có những biến chuyển rõ nét theo dòng chảy của cuộc sống hiện đại. Nếu như ngày xưa mọi thứ đều tự làm từ giã gạo, gói bánh, muối dưa, thì nay các gia đình thường mua sẵn để tiết kiệm thời gian. Thị trường tết ngày nay không chỉ là những gánh hàng truyền thống mà còn có cửa hàng siêu thị, dịch vụ đặt hàng trực tuyến phát triển mạnh mẽ. Những nồi bánh chưng đỏ lửa thâu đêm bắt đầu phai mờ dần, thay vào đó là những hoạt động nhanh gọn phù hợp với nhịp sống công nghiệp. Những câu thơ vui cũng xuất hiện như một cách nhấn mạnh sự thay đổi này: “Ngày xưa ra chợ mua đồ/Ngày nay lấy máy a lô, có liền…”.
Một nữ giáo viên dạy văn quê Bình Phước, giờ đang công tác tại Đồng Nai, nhận xét rằng khác biệt lớn nhất chính là không gian sum họp. Tết ngày xưa là dịp cả đại gia đình, nhiều thế hệ cùng về nhà tổ, sum vầy bên mâm cỗ, chia sẻ niềm vui mùa xuân. Nay, do công việc và khoảng cách địa lý, nhiều người không thể về quê dài ngày. Thay vào đó là các cuộc chúc tết qua điện thoại, tin nhắn, mạng xã hội – công nghệ giúp giữ liên lạc, nhưng lại ít đi cảm giác ấm cúng của cái bắt tay, của bữa cơm đoàn viên.
Không gian tết cũng có những đổi thay rõ rệt. Hình ảnh những con đường quê ngập tràn sắc hoa, cảnh đồng lúa xanh mướt mang nét bình yên yên ả của tết quê ngày mới vẫn còn đó, nhưng giữa nhịp sống hiện đại, các hoạt động truyền thống cũng bắt đầu lùi bước tương đối. Trẻ em có thêm lựa chọn giải trí như điện thoại, trò chơi điện tử, du lịch, khiến các lễ hội truyền thống ít sôi động hơn, mặc dù nhiều địa phương vẫn nỗ lực phục dựng để giữ gìn nét đặc trưng văn hóa.
Dẫu có nhiều thay đổi, nhiều người vẫn cho rằng tết quê không hề mất đi mà đang chuyển mình một cách linh hoạt giữa truyền thống và hiện đại. Đời sống vật chất được nâng cao giúp các gia đình đón tết đầy đủ, không còn lo lắng về sinh kế. Nhà cửa khang trang, đường xá sáng đèn rõ nét, phương tiện đi lại thuận tiện hơn, làm cho mùa xuân tràn đầy năng lượng tươi mới. Những giá trị cốt lõi như tôn trọng tổ tiên, cầu mong bình an, đoàn tụ gia đình vẫn luôn giữ vững trong tâm thức người Việt.
Tết quê không phải là thứ đã mất đi, mà là một dòng chảy liên tục chuyển mình. Điều quan trọng không nằm ở việc giữ nguyên hình thức cũ, mà ở việc duy trì được tinh thần đoàn kết, lòng hiếu kính và nghĩa tình làng xóm trong bối cảnh mới. Khi trái tim còn hướng về cội nguồn và gia đình, dù có đổi thay thế nào, tết quê vẫn luôn ấm áp, bền lâu trong trái tim người Việt.