Dọn bàn thờ ngày Tết: Truyền thống thiêng liêng của người Việt có còn phù hợp?

Trong truyền thống của người Việt, việc dọn bàn thờ ngày Tết luôn là một việc làm quan trọng hàng đầu. Đây không chỉ đơn thuần là việc lau chùi, vệ sinh không gian thờ cúng mà còn là hành động thể hiện tấm lòng thành kính, biết ơn đối với tổ tiên, ông bà, và các đấng Phật tử. Bàn thờ Phật và bàn thờ gia tiên là những không gian linh thiêng, nơi thể hiện sự tri ân và cầu mong bình an, may mắn cho gia đình trong dịp năm mới.

THEO NHỮNG ĐÁM ĐƯA TỪ CHUYÊN GIA VÀNG ĐẠO

Thượng tọa Thích Trí Chơn, Phó trưởng ban văn hóa, Giá hội Phật giáo Việt Nam, viện chủ tu viện Khánh An, nhấn mạnh rằng việc dọn bàn thờ ngày Tết không chỉ là lau chùi vật chất mà còn là cách làm mới tâm trí, chuẩn bị đón nhận những điều tốt đẹp trong năm mới. Ông cho biết: “Khi chuẩn bị không gian trang nghiêm để đón Phật, ông bà, tâm kính trọng và biết ơn của chúng ta cũng theo đó mà được nuôi dưỡng.” Ông cũng bác bỏ quan niệm cho rằng bàn thờ hay bát hương là những vật thiêng liêng bất khả xâm phạm, mà nhấn mạnh rằng bát hương, như các vật thờ khác, có thể được lau chùi và dịch chuyển để làm sạch, miễn là tâm thành và giữ lễ nghĩa trong quá trình thực hiện.

CÓ NÊN DI CHUYỂN BÁT HƯƠNG KHI DỌN DẸP?

Một trong những câu hỏi phổ biến là liệu có thể di chuyển bát hương khi làm vệ sinh bàn thờ hay không. Thượng tọa Thích Trí Chơn giải thích: “Bát hương cũng giống như hoa, trái cây hay các vật thờ khác. Khi cần lau chùi, có thể dịch chuyển để làm sạch rồi đặt lại ngay ngắn. Điều quan trọng không phải là việc động hay không động, mà là tâm thành và sự trang nghiêm trong lúc làm.” Ông còn nhấn mạnh về việc giữ vệ sinh bàn thờ để tránh tích tụ chân nhang quá nhiều, gây mất mỹ quan và tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, khuyên mọi người rút bớt chân nhang, lau chùi định kỳ để giữ không gian thờ cúng luôn gọn gàng, an toàn.

NGUYÊN TẮC BỐ TRÍ VÀ TRANG PHỤC TRONG DỌN BÀN THỜ

Về cách sắp xếp bàn thờ theo nguyên tắc truyền thống “đông bình tây quả”, ông Thích Trí Chơn đề cao việc đặt bình hoa bên trái, mâm trái cây bên phải, và bát hương ở chính giữa để thể hiện sự cân đối, tôn kính. Trang phục khi dọn bàn thờ cũng rất quan trọng, ông khuyên mọi người nên chọn trang phục gọn gàng, nghiêm túc và đặc biệt là áo dài truyền thống để thể hiện sự tôn trọng lễ nghĩa. Ông nhấn mạnh: “Hình thức bề ngoài cũng là phần của lễ, và áo dài không chỉ giữ gìn phong tục mà còn tạo sự trang nghiêm cho không gian thờ cúng.” Đặc biệt, ông còn khuyến khích cúng chay, hạn chế sát sinh để nuôi dưỡng lòng từ bi và sự tôn trọng sự sống.

Ý nghĩa của nhang và lễ vật trong lễ cúng

Trong văn hóa Việt Nam, thắp ba nén nhang tượng trưng cho tam bảo Phật – pháp – tăng, đồng thời nhấn mạnh việc thực hành giới – định – tuệ. Thắp nhang không chỉ đơn thuần là đốt hương mà còn là lời nhắc nhở chính bản thân giữ sự tỉnh thức, an tĩnh và trong sáng trong tâm trí. Về lễ vật, ông Thích Trí Chơn cho rằng lòng thành mới là điều quan trọng nhất. Món lễ không cần phải cầu kỳ hay quá lớn lao, mà xuất phát từ tâm kính yêu, trân trọng. Ông cũng nhấn mạnh về việc tôn trọng sự sống qua việc cúng chay, hạn chế sát sinh để nuôi dưỡng lòng từ bi.

NỐI DẤU THÁI ĐỘ MALIG VÀ CẢM NHẬN VỀ NGHỆ THUẬT ĐẶT BÀN THỜ

Theo thượng tọa Trí Chơn, bàn thờ ngày Tết không chỉ là nơi để bày biện hoa quả, nhang đèn mà còn là tấm gương phản chiếu nội tâm mỗi người. Khi nhìn làn khói hương khuất dần trong không gian thiêng liêng, chúng ta có thể tự hỏi về giá trị sống, những điều đã làm được cho gia đình và xã hội, cũng như những điều cần điều chỉnh để mỗi năm mới đều bắt đầu trong tỉnh thức và lòng thành kính. Dọn bàn thờ vì thế không chỉ là chuyển đổi không gian vật chất mà còn là hành trình tự xét lại bản thân để bước vào năm mới với tâm hồn an nhiên, thiện chí hơn.