TRUNG QUỐC ĐỐI MẶT VỚI THỎI LO NGÀY TẮT ĐẮM VÀ GIẢM PHÁT

Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện Trung Quốc gần đây tổ chức cuộc họp báo cập nhật hoạt động thương mại của đất nước này, làm rõ những thách thức lớn đang đeo bám nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Tiêu dùng trì trệ và tăng trưởng giảm dần

Trong báo cáo mới nhất, các nhà chức trách Trung Quốc cho biết thị trường trong nước đã đạt mức doanh số bán lẻ hàng tiêu dùng hơn 50.000 tỉ nhân dân tệ trong năm qua, tăng 3% so với cùng kỳ năm trước. Chính phủ cũng đã triển khai các chương trình thí điểm nhằm thúc đẩy tiêu dùng, như nới lỏng các chính sách hoàn thuế cho người mua sắm từ nước ngoài. Tuy nhiên, những nỗ lực này dường như chưa đủ để kích hoạt sức bật thực sự của nền kinh tế nội địa.

Chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2025 dự kiến đạt khoảng 5%, nhưng các số liệu về quý cuối cùng của năm cho thấy mức tăng còn rất khiêm tốn, lần lượt là 4,5% so với cùng kỳ. Các quý trước đó đều có mức tăng trưởng cao hơn, từ 5,4% đến 5,2%, nhưng đã có xu hướng giảm dần. Đầu tư tài sản cố định cũng sụt giảm lần đầu tiên trong nhiều thập niên, giảm 3,8%, chủ yếu do thị trường bất động sản trì trệ kéo dài, khiến các doanh nghiệp trong lĩnh vực này cắt giảm hoạt động xây dựng.

Thương mại bội thu nhưng lợi nhuận doanh nghiệp suy giảm

Trong khi đó, năm 2025, Trung Quốc ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục 1.190 tỉ USD, chủ yếu nhờ các doanh nghiệp mở rộng sang thị trường quốc tế để đối phó các biện pháp thuế quan của Mỹ. Tuy nhiên, theo phân tích của TS Nicholas Lardy từ Viện Kinh tế quốc tế Peterson (Mỹ), phần lớn thặng dư này phản ánh việc nhập khẩu không tăng tương ứng do nhu cầu tiêu dùng nội địa yếu kém.

Thêm vào đó, để cạnh tranh trên thị trường quốc tế, doanh nghiệp Trung Quốc buộc phải giảm giá hàng hóa, dẫn tới lợi nhuận sụt giảm. Có tới 25% các công ty niêm yết tại Trung Quốc hiện không có lãi, lợi nhuận thu hẹp đáng kể trong các ngành như thép, bê tông, xe điện, robot, gia vị và mỹ phẩm. Tỷ suất lợi nhuận của các công ty niêm yết đã xuống mức thấp nhất kể từ năm 2009.

Bóng ma giảm phát và những hệ lụy

Một vấn đề nghiêm trọng khác là tình trạng giảm phát đang xảy ra tại Trung Quốc, thể hiện qua chỉ số giảm phát GDP âm kéo dài từ năm 2023. Nền kinh tế nước này vẫn thúc đẩy sản xuất, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghiệp tiên tiến như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, thay vì tập trung vào tiêu thụ của người dân. Chương trình vay vốn rẻ, các khoản đầu tư và ưu đãi thuế của chính quyền địa phương góp phần vào cuộc chạy đua sản xuất, trong khi đời sống của người tiêu dùng lại yếu dần.

Thức dậy từ cuộc khủng hoảng này còn là thách thức lớn, do tỷ lệ kết hôn thấp, tỷ lệ sinh giảm kỷ lục và xu hướng tiết kiệm vượt mức mong đợi. Trung bình, hộ gia đình Trung Quốc dành khoảng một phần ba thu nhập để tiết kiệm, nhiều hơn đáng kể so với các quốc gia khác, trong khi chi tiêu hộ gia đình chỉ chiếm khoảng 40% GDP, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của thế giới và Mỹ.

Những hậu quả này có thể kéo dài, đưa nền kinh tế Trung Quốc đứng trước khả năng đối mặt với một thời kỳ trì trệ kéo dài, tương tự như những gì Nhật Bản từng trải qua trong giai đoạn giảm phát kéo dài của thập niên 1990 và đầu 2000.

Trung Quốc đang phải đối mặt với những thử thách chưa từng có, nơi mà sự cân bằng giữa phát triển công nghiệp mạnh mẽ và thúc đẩy tiêu dùng nội địa trở thành bài toán hàng đầu cho tương lai.