DẤU ẤN CỦA VĂN HÓA VÀ TRI THỨC ĐÁNH THỨC BỘ NÃO TRONG HỆ SINH THÁI NHÃ TẬP HIÊN

Ai là Hiếu Văn Ngư?

Quản lý dự án, thiết kế sân khấu và ánh sáng: Hà Thúc Đức Tùng

Biên soạn nội dung, quản lý học viên và sự kiện: Lục Phạm Quỳnh Nhi

Ghi hình và hậu cần: Phan Vũ Dũng

Nhã Tập Hiên bắt đầu như một dự án nghiên cứu văn hóa phi lợi nhuận năm 2020. Chỉ sau 4 năm, nơi đây trở thành hệ sinh thái thực hành tri thức đa dạng, quy tụ hơn 350 sự kiện trong năm, liên tục tổ chức các hoạt động về tri thức, nghệ thuật và giáo dục. Nhã Tập Hiên đã đưa di sản hát Bội Việt Nam lên nền tảng thông tin của UNESCO ICHCAP, góp phần giữ gìn và quảng bá giá trị văn hóa phi vật thể của khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Đội ngũ của họ gồm các chuyên gia, nghệ sĩ và diễn giả từ nhiều lĩnh vực như lịch sử, khoa học đời sống, y học cổ truyền, toán học và nghệ thuật biểu diễn quốc tế. TP.HCM còn trở thành điểm đến quen thuộc của các nghệ sĩ jazz và học giả quốc tế.

Khởi nguồn từ tên gọi “Hiếu Văn Ngư” – hình tượng con cá tò mò phản chiếu sự hiếu kỳ của con người với văn hóa xung quanh, dự án mang ý nghĩa khuyến khích giới trẻ chú ý đến các chất liệu văn hóa và hiểu rõ bản thân mình hơn thông qua việc khám phá môi trường văn hóa nền tảng ấy. Từ câu chuyện ngụ ngôn về chú cá hỏi “Nước là gì?”, phần nào phản ánh về tâm thế vô thức của con người trong chính nền văn hóa của mình. Hiếu Văn Ngư hướng tới việc tạo ra một môi trường giúp giới trẻ bơi ra biển lớn với sự tự tin và kiến thức vững chắc.

Nhã Tập Hiên mở rộng ý tưởng đó bằng không gian vật lý, như mái hiên của kiến trúc Á Đông, nơi rèn luyện, chuẩn bị kiến thức để tự tin bước ra thế giới. Khi phần lớn tập trung vào văn hóa Việt Nam, thì Nhã Tập Hiên lại mở rộng ra toàn cầu, tập trung vào các chủ đề đa dạng từ lịch sử, khoa học, y học cổ truyền đến nghệ thuật biểu diễn. Đây là nơi để mọi người rèn luyện trí não, mở rộng hiểu biết, làm phong phú nội lực cá nhân.

Tại sao họ dừng lại ở chỗ cố định sau hàng trăm sự kiện?

Chị Nhi chia sẻ, không gian cố định giúp họ duy trì sự đều đặn, tạo ra tác động dài hạn. Thay vì tổ chức theo phong cách di chuyển khắp nơi, họ xây dựng nhã Tập Hiên như một “ngôi trường có căn tin”, nơi các trí thức, nghệ nhân có thể giao lưu trực tiếp, liên tục và thực tế — khác hẳn các trung tâm học thuật lớn quốc tế. Mục tiêu của họ là biến kiến thức thành hoạt động thực hành, ứng dụng vào đời sống hàng ngày từ ăn uống, ăn mặc đến giải trí.

Làm sao để kết nối và thu hút các chuyên gia giỏi?

Họ coi việc giữ chân các nhân tố xuất sắc là nhờ vào sự chân thực và độ tin cậy của hệ sinh thái. Khi các chuyên gia thường xuyên tới đây, thấy được môi trường chuyên nghiệp, không ngại ngần trình bày kiến thức thực chứng, họ tự tìm đến nhau và lan tỏa giá trị. Việc này tạo ra một mạng lưới những bộ óc xuất sắc, dễ dàng gặp gỡ, tình cờ trao đổi và cùng phát triển.

Tri thức trở thành trải nghiệm sống động, chứ không chỉ là con số hay lý thuyết khô khan. Nhã Tập Hiên không gửi gắm kiến thức qua các khóa học trực tuyến đại trà, vì họ tin vào đạo đức nội dung. Việc giữ gìn sự nguyên bản, tránh bóp méo hay hiểu sai ý nghĩa của các luận điểm học thuật là thành phần quyết định để duy trì đẳng cấp nội dung và bảo vệ bối cảnh truyền tải.

Những diễn giả phải là người thực hành điều họ nghiên cứu

Hệ sinh thái này vận hành theo tiêu chuẩn rất cao: diễn giả phải là người trực tiếp hành nghề, thực chứng trong lĩnh vực của mình. Một bác sĩ Đông y cần chữa trị hàng chục ca bệnh mỗi ngày, một nghệ sĩ hát bội cần sống trong hơi thở của di sản. Kiến thức chỉ có giá trị khi được chứng thực qua thực hành. Nhờ đó, không khí nghiên cứu luôn chân thực, minh bạch, không mang tính hình thức hay giả dối.

Tiêu chuẩn nghiêm ngặt này giúp Nhã Tập Hiên bảo vệ đạo đức tri thức và tạo ra môi trường tin cậy để cộng đồng tiếp cận những luận điểm sạch, chân thực nhất. Người giảng không thuyết phục bằng lời nói trừu tượng hay giả tạo, mà bằng chính sự khiêm tốn và thấu đáo về năng lực của mình.

Làm sao để vừa duy trì nội dung học thuật vừa hấp dẫn, dễ tiếp cận?

Vai trò của Tùng là quy hoạch nội dung mang tính vĩ mô, chiến lược, còn mình là người cắt lớp, dịch nghĩa, truyền tải nhằm làm cho nội dung trở nên dễ hiểu, hấp dẫn hơn. Chính sự phối hợp đó giúp các sự kiện không chỉ mang tính học thuật mà còn lôi cuốn, phù hợp với đại chúng. Tùng mang trong mình tư duy rộng lớn, phân tích các chiến lược của các vĩ nhân như Thành Cát Tư Hãn hay Napoleon, rồi thiết kế trang phục giao thoa văn hóa Đông-Tây. Trong khi đó, người điều hành nội dung như chị Nhi, tập trung xây dựng các hoạt động thực tế, giúp tri thức đi vào đời sống hàng ngày của cộng đồng.

Không khí của Nhã Tập Hiên là sự tôn trọng trí thức, khiêm tốn nhưng không hề nhỏ bé. Thật ra, họ tin rằng năng lực của những người giỏi không cần phải che giấu hay giảm thiểu để phù hợp với chuẩn mực văn hóa cũ. Thay vì chọn gồng mình thể hiện sự khiêm tốn giả tạo, họ hướng tới việc làm rõ và tự tin thể hiện năng lực thật của mình. Điều này giúp tạo một làn gió mới về cách nhìn nhận về trí thức và khả năng của bản thân trong xã hội hiện đại.

Không chạy theo các xu hướng số hóa ồ ạt

Họ tránh xa những phương tiện truyền thông đơn thuần để bảo vệ tính nguyên bản của nội dung. Trong môi trường mạng ảo, câu chữ dễ bị hiểu sai, bóp méo, đãi ngộ không công bằng có thể làm tổn thương diễn giả hay làm giảm uy tín nội dung. Nhã Tập Hiên hạn chế đăng tải các bài giảng, tranh luận trực tuyến, chỉ tổ chức trong không gian trực tiếp để giữ gìn sự trung thực, tôn trọng của quá trình trao đổi kiến thức.

Người trẻ ngày nay hay thích các kết luận nhanh, tóm tắt gọn nhẹ, nhưng đó là biểu hiện của lười tư duy. Các giá trị văn hóa như hát Bội, đờn ca tài tử đều có nguồn gốc phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều cộng đồng, vùng miền. Người trẻ cần suy nghĩ sâu hơn, nhìn nhận nguồn cội văn hóa ở chiều rộng và chiều sâu để có thể đặt chỗ đúng đắn cho bản thân trong bản đồ văn hóa lớn lao đó.

Kết luận

Hệ sinh thái Nhã Tập Hiên không chỉ nhằm giới thiệu văn hóa Việt Nam, mà còn là cầu nối đưa tinh hoa thế giới đến gần hơn với cộng đồng trong lòng Sài Gòn. Nơi đây xuất hiện như một biểu tượng của sự giao thoa văn hóa toàn cầu, nơi các bộ óc vĩ đại gặp gỡ và truyền cảm hứng cho thế hệ mới. Nhờ chuẩn mực cao trong nội dung, sự chân thực trong thực hành và cách tiếp cận cởi mở, hệ sinh thái này trở thành một mô hình độc đáo, khơi nguồn cho các giá trị tri thức sáng tạo và nhân văn. Chính những người như Nhi, Tùng, và toàn bộ đội ngũ của họ đang xây dựng một mái hiên vững chắc, nơi trí tuệ và văn hóa Việt Nam tự tin vươn xa ra thế giới.