NĂM 2011: MỘT CUỘC PHỎNG VẤN ĐÁNG NHỚ VỚI TƯỚNG NGUYỄN CHÍ VỊNH

Vào một buổi sáng ngày 4.6 năm 2011, ngay sau phiên họp toàn thể đầu tiên của Đối thoại Shangri-La (SLD), tôi có cơ hội tiếp xúc với tướng Nguyễn Chí Vịnh, khi đó còn mang hàm trung tướng và giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam. Cuộc gặp này trở thành một trong những trải nghiệm làm thay đổi cách nhìn nhận của tôi về năng lực quốc phòng và mối quan hệ quốc tế của Việt Nam.

Sau khi có cuộc phỏng vấn nhanh chóng với vài phóng viên quốc tế, ông dành gần 50 phút riêng cho tôi. Trong buổi trò chuyện này, tướng Vịnh đã trả lời khắc khoải tất cả những thắc mắc của tôi và cả những người dân trong nước về lý do tại sao quân đội không tham gia trực tiếp trong việc xử lý vụ cắt cáp tàu Bình Minh 02 của Trung Quốc, khi hải giám Trung Quốc hoạt động dưới danh nghĩa tàu dân sự. Ông giải thích rõ rằng, nếu đó là hành động bạo lực, quân đội sẽ can thiệp, còn trong trường hợp này, vì lí do va chạm dân sự, nên chỉ theo dõi chứ không trực tiếp can thiệp ngay lập tức. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng, khi có hành động vũ lực rõ ràng, quân đội sẵn sàng bảo vệ chủ quyền.

Cuộc trò chuyện này đã mở mắt tôi về khả năng và bản lĩnh giữ nước của Việt Nam, cũng như cách thức đối phó trong các vấn đề an ninh quốc tế. Tướng Vịnh còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phân biệt sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với chính nghĩa và nguy cơ phụ thuộc vào sức mạnh của nước ngoài để giải quyết tranh chấp. Ông nói rằng, dựa vào nước khác để dùng làm “chỗ dựa” trong bảo vệ chủ quyền là nguy hiểm, vì chỉ cần thỏa hiệp nhỏ cũng có thể gây thiệt hại lớn. Điều này, theo ông, là bài học lớn của lịch sử Việt Nam trong thế kỷ 20 và vẫn còn nguyên giá trị.

TƯỚNG VỊNH VỀ SỨC MẠNH QUỐC PHÒNG VÀ NGOẠI GIAO QUỐC PHÒNG

Vào ngày 2.6.2012, trước khi diễn ra SLD, tôi có dịp dùng bữa sáng cùng đoàn cán bộ quốc phòng và trò chuyện sâu với tướng Nguyễn Chí Vịnh, khi đó đã thăng cấp lên thượng tướng. Trong hơn hai giờ trò chuyện, ông mở lòng chia sẻ về nhiều vấn đề, trong đó có vụ tàuPhilippines BRP Gregorio del Pilar bị tàu Trung Quốc bao vây ở bãi cạn Scarborough, xảy ra vào tháng 4.2012.

Ông kể rằng, ngày 10.4.2012, tàu Philippines phát hiện 8 tàu cá Trung Quốc neo đậu trong khu vực. Khi kiểm tra, phát hiện tàu cá còn có hải sản sống, Philippines định bắt giữ ngư dân Trung Quốc vì đánh bắt trái phép. Tuy nhiên, ngay sau đó, hai tàu hải giám Trung Quốc xuất hiện, bao vây, ép buộc tàu Philippines rút lui. Philippines đã lùi bước, thay vào đó là điều động cảnh sát biển đến thay thế. Dù vậy, Bắc Kinh vẫn giữ thái độ cứng rắn, tiếp tục điều thêm các tàu khác bao vây, cô lập khu vực này trong nhiều tháng liền. Đến ngày 15.6, trong điều kiện thời tiết xấu, Philippines buộc phải rút khỏi bãi cạn Scarborough, để quyền kiểm soát về phía Trung Quốc.

Tướng Vịnh dự đoán chính xác diễn biến này ngay từ đầu và nhấn mạnh rằng, chiến thuật bảo vệ quyền lợi của Philippines dựa trên cách hành xử khéo léo, tránh đối đầu quân sự trực tiếp. Ông cũng khẳng định, Việt Nam đã áp dụng những phương pháp tương tự trong vụ tàu Bình Minh 02 năm 2011.

Chia sẻ của tướng Vịnh đã nhận được sự khâm phục từ giới chuyên môn quốc tế. Chuyên gia Carlyle Thayer về an ninh khu vực từng gọi chiến thuật của Việt Nam là khéo léo và hiệu quả. Khi Philippines yếu thế, các nhà phân tích đã nhận ra việc Việt Nam áp dụng các cách tránh xung đột quân sự, kết hợp ngoại giao linh hoạt để bảo vệ chủ quyền.

BÁO CHÍ ĐỒNG HÀNH VỚI ĐẤU TRANH BẢO VỆ CHỦ QUYỀN

Trong các năm sau, tôi tiếp tục theo dõi quá trình hoạt động của tướng Nguyễn Chí Vịnh qua các sự kiện quốc tế như SLD 2013, 2014, 2015, cũng như các chuyến công tác, thăm hỏi, đàm phán ngoại giao quốc phòng. Trong các cuộc tiếp xúc, ông luôn thể hiện thái độ cầu thị, cởi mở, sẵn sàng chia sẻ về các vấn đề quốc phòng, luật biển, địa chính trị quốc tế cũng như những thách thức của Việt Nam.

Dù vậy, ông cũng nhận thức rõ rằng, thông tin tới công chúng còn hạn chế, và việc truyền tải thông tin chính xác, đầy đủ là nhiệm vụ quan trọng của giới truyền thông. Ông từng nói rằng, nhà nước cần cung cấp tối đa thông tin để người dân hiểu rõ hơn về các chiến lược và hành động của quốc phòng, từ đó tăng cường lòng tin và ý thức giữ gìn chủ quyền.

Trong vai trò là người phát ngôn của Bộ Quốc phòng, tướng Vịnh luôn phối hợp chặt chẽ cùng báo chí trong nước và quốc tế, để đưa đến cộng đồng những thông tin thiết yếu về an ninh quốc gia. Suốt hơn một thập kỷ, các dịp gặp gỡ, đối thoại tại các diễn đàn quốc tế như SLD đã giúp tôi hiểu rõ hơn về năng lực, bản lĩnh và chiến lược quốc phòng của Việt Nam, cũng như vị thế của quốc gia trong khu vực và trên thế giới.

Những kinh nghiệm và góc nhìn đó giúp tôi nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của ngoại giao quốc phòng, sự khéo léo trong xử lý các xung đột và duy trì hòa bình, ổn định lâu dài cho đất nước. Chính những bài học này, qua những cuộc trò chuyện, đã giúp tôi nhìn nhận rõ rằng, giữ vững chủ quyền không chỉ dựa vào sức mạnh quân sự mà còn cần cả năng lực ngoại giao và chiến lược ứng phó linh hoạt.