KHÁM PHÁ HƯƠNG VỊ ĐẶC SẢN TỪ CÁ SÔNG ĐÀ TRONG CỖ LÁ MƯỜNG

Trong hành trình trở về với miền núi Mường, những hình ảnh về cỗ lá, mỗi lần xuất hiện đều gợi lên trong tâm trí chúng tôi cảm giác thân thương, bình dị mà đầy ý nghĩa. Cỗ lá không chỉ là một nét đẹp văn hóa mà còn là bức tranh sinh động về ẩm thực, thể hiện sự gắn bó keo sơn của người Mường với dòng sông Đà huyền thoại. Đặc biệt, cá – món ngon mang đậm hồn vía sông nước, là trung tâm của những mâm cỗ ấy, kể chuyện về sự tinh tế của bắt sống tự nhiên, sự kỳ công trong chế biến và những câu chuyện truyền đời.

XU HƯỚNG VỀ CÁ SÔNG ĐÀ TRONG CỖ LÁ MƯỜNG

Người Mường sống giữa núi rừng, nguồn thực phẩm chính vẫn là thú rừng và rau rừng. Trong các mâm cỗ lá, cá không phải lúc nào cũng là món chủ đạo, nhưng khi hiện diện, đó là điều đặc biệt. Ngư dân nơi đây có nhiều cách chế biến khác nhau từ cá quen thuộc như bống, chép, trắm, cho đến những loại cá huyền thoại như cá chiên, cá dầm xanh, cá anh vũ,… Những loài cá này mang trong mình những câu chuyện kỳ bí về dòng sông Đà. Cá chiên da trơn, thân xù xì, dài tới một mét, từng khiến dân sành ăn săn lùng không thôi vì thịt ngọt, dai và béo ngậy, để lại dấu ấn khó phai trong tâm trí.

CÁ SÔNG ĐÀ – KHO TÀNG DƯỚI TẦNG SÂU

Trong chuyến hành trình khám phá xứ Mường, chúng tôi cũng không khỏi ấn tượng bởi các loại cá tự nhiên lẫn cá nuôi thả trong lòng hồ Hòa Bình. Những câu chuyện về cá mầm, cá lăng, cá ngạnh, cá quất… đều phản ánh một thế giới thủy sinh phong phú. Người bán cá chia sẻ: “Cá mầm sống tầng nước sâu, thân trơn, đuôi hồng nhẹ, cằm có bốn sợi râu chỉa thẳng xuống, là loài cá tự nhiên chính hiệu, sạch sẽ, ngon lành.” Thử chế biến cá mầm theo cách người Mường, món canh lá sắn muối chua trở nên hấp dẫn, vị ngọt của thịt cá hòa quyện cùng vị chua của lá, tạo nên trải nghiệm ẩm thực độc đáo chỉ có ở dòng sông Đà.

Chuyện về cá tự nhiên và cá nuôi

Tiếng trống của nghề khai thác thủy sản ở lòng hồ Hòa Bình không ngừng vọng lại, nơi đây còn là nguồn cung cấp cá phong phú cho cộng đồng địa phương. Anh Hà Văn Cương, một người từng bỏ phố về hồ, chia sẻ: “Nuôi cá nhiều hơn, nhưng cá tự nhiên vẫn luôn là thứ quý giá nhất. Tuy nhiên, muốn hiểu rõ thế nào là ngon, là quý thì phải biết rằng cá nuôi, nếu nuôi đúng vị trí, cho ăn hợp lý, vẫn có thể ngon không kém cá tự nhiên. Thậm chí, nhiều loại cá của dòng sông Đà vốn đã mang đặc tính giống cá tự nhiên.” Ông nhấn mạnh thêm: “Có những con cá sống ngoài thiên nhiên từ lúc sinh ra, cũng có loại chỉ sống vài tháng, vài tuần, thậm chí vài ngày rồi lại trở thành cá tự nhiên. Điều đặc biệt là nhiều cá nuôi, khi thả vào môi trường phù hợp, cũng sẽ trở thành cá tự nhiên, và ngon hơn nhiều.”

Hệ sinh thái cá phong phú góp phần làm đa dạng ẩm thực của người Mường. Các món như cá lăng nướng lá rừng, cá mầm chiên mắm nhĩ, cá ngạnh kho nghệ, gỏi dầm xanh, cá quất om chuối đậu… đều thể hiện sự linh hoạt, sáng tạo của người dân nơi đây, lấy dòng sông Đà làm nền tảng cho cuộc sống.

LÀNG NGHỀ VÀ SINH KẾ BỀN VỮNG

Không chỉ là câu chuyện về ẩm thực, nghề nuôi cá còn mở ra một hướng phát triển đời sống bền vững cho cư dân xứ Mường. Các lồng, bè cá được thiết kế phù hợp, kết hợp khoa học trong việc chọn địa điểm, thời điểm nuôi, chọn giống và chăm sóc. Nhờ vậy, ngành thủy sản ở lòng hồ Hòa Bình không chỉ mang lại nguồn thu ổn định mà còn thể hiện việc khai thác tri thức bản địa một cách hiện đại, thích ứng tốt với tự nhiên. Tổng thể, những món cá huyền thoại và bình dị đều mang đậm hơi thở của dòng sông Đà và của những con người chân chất, sáng tạo nơi đây.

NGƯỜI VÀO, MA RA

Trong thế giới cỗ lá của người Mường, còn tồn tại một quy tắc đặc biệt liên quan đến tâm linh. Ngọn và mép lá dành cho người sống, còn gốc và phần mang lá (đặt ở gốc cuống lá) là dành cho người đã khuất. Người ta gọi đó là quy tắc “người vào, ma ra.” Nếu làm trái quy tắc này, không chỉ phạm húy mà còn mang lại điều không lành trong phong tục của người Mường. Chính vì vậy, việc thực hiện đúng nghi lễ, giữ đúng quy tắc này là biểu hiện của sự tôn trọng truyền thống và giữ gìn bình an trong đời sống cộng đồng.