ĐỐI THOẠI SHANGRI-LA: ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC VÀ CHIẾU SÁNG VAI TRÒ CỦA VIỆT NAM TRONG BẢO VỆ CHỦ QUYỀN

Đối thoại Shangri-La (SLD) được coi là diễn đàn an ninh quốc phòng quan trọng nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương, do Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS, Anh) tổ chức hàng năm tại khách sạn Shangri-La (Singapore) vào cuối tháng 5 và đầu tháng 6. Trải qua hơn 40 năm, đây không chỉ là nơi các lãnh đạo và chuyên gia quốc tế thảo luận về an ninh khu vực mà còn là sân chơi để Việt Nam thể hiện lập trường, nâng cao tiếng nói trong bối cảnh các tranh chấp biển Đông ngày càng căng thẳng.

LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

SLD chính thức ra đời năm 2002 với tên gọi Hội thảo An ninh châu Á, ban đầu chỉ gồm các bộ trưởng quốc phòng trong khu vực. Đến năm 2009, lần đầu tiên đoàn Việt Nam tham gia và đại tướng Phùng Quang Thanh đã có bài phát biểu gây ấn tượng mạnh. Trong đó, ông nêu rõ chính sách quốc phòng của Việt Nam qua tuyên bố “5 không”: Không liên minh quân sự, không liên minh chống nước này để chống lại nước khác, không lập căn cứ quân sự nước ngoài trên lãnh thổ, không sử dụng vũ lực hay đe dọa sử dụng vũ lực trong tranh chấp chủ quyền, không chạy đua vũ trang quá mức, chỉ tập trung hiện đại hóa để phòng thủ, bảo vệ đất nước.

Phát biểu của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng quốc tế, nhiều câu hỏi đặt ra về các hoạt động tại Biển Đông như sửa chữa đảo, mua tàu ngầm… đều được ông giải thích thấu đáo, nhận được sự cảm thông. Trong cuộc họp báo sau đó, ông Nigel Inkster (IISS) khẳng định căng thẳng biển Đông tồn tại lâu nay, và các hoạt động của Việt Nam không gây lo ngại nghiêm trọng đối với cộng đồng quốc tế.

Chủ trì ASEAN và mở rộng diễn đàn

Năm 2010, khi Việt Nam đảm nhận vai trò Chủ tịch luân phiên ASEAN, đoàn Việt Nam đưa ra sáng kiến “quốc tế hóa” tranh chấp biển Đông bằng việc mở rộng Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN thành ADMM+ với sự tham dự của tám cường quốc như Úc, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zealand, Nga và Mỹ. Điều này góp phần nâng cao tiếng nói của Việt Nam về các vấn đề an ninh khu vực.

CHUYỂN BƯỚC ĐÁNG NHỚ VÀ GÓC NHÌN ĐẶC BIỆT

Tháng 5.2011, tôi đề nghị báo Thanh Niên phỏng vấn trung tướng Nguyễn Chí Vịnh, lúc đó là Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, để chuẩn bị cho SLD sắp tới. Ông đồng ý ngay, tạo điều kiện để tôi ghi nhận các quan điểm chiến lược của Việt Nam trong thời điểm nhạy cảm. SLD 2011 trở thành tâm điểm của truyền thông, khi Trung Quốc cử Bộ trưởng Quốc phòng Lương Quang Liệt tham dự, đồng thời có các hành động xâm phạm chủ quyền như cắt cáp tàu Bình Minh 02 của Việt Nam ngay trước ngày diễn ra hội nghị. Đó là bước ngoặt làm cho diễn đàn thêm phần sôi động.

DIỄN BIẾN NỔI BẬT VÀ CÁC PHÁT BIỂU ĐẶC BIỆT

Tại SLD 2011, các hoạt động đột phá rung chuyển dư luận, đặc biệt là phần phát biểu của Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam Phùng Quang Thanh. Trong bài phát biểu, ông nhấn mạnh việc Trung Quốc gây ra nhiều hành vi đe dọa, xâm phạm chủ quyền Việt Nam như hành động cắt cáp tàu khảo sát Bình Minh 02, vi phạm luật pháp quốc tế, làm dấy lên lo ngại toàn cầu.

Chủ tịch IISS John Chipman nhận xét rằng bài phát biểu của ông Thanh đã trình bày rõ nét các hành vi gây rối của Trung Quốc và dẫn chứng các vụ việc rõ rệt, qua đó củng cố vị thế của Việt Nam trong diễn đàn.

PHỎNG VẤN VÀ TIẾNG NÓI VÀO NĂM 2011

Trong cuộc họp báo sau phần phát biểu của Bộ trưởng Thanh, Thứ trưởng Nguyễn Chí Vịnh đã trả lời xuất sắc hàng chục câu hỏi của báo chí quốc tế về những hành động của Việt Nam & các chính sách ứng phó với tình hình căng thẳng tại Biển Đông. Phóng viên các nước tiếp tục vây quanh để nghe rõ phản hồi của ông về tàu Bình Minh 02, về chủ trương sử dụng Cảng Cam Ranh, cũng như các vấn đề liên quan đến tranh chấp chủ quyền.

Chuyên gia quốc tế đã đánh giá cao việc Việt Nam đã sử dụng đúng lúc, đúng chỗ để trình bày rõ vai trò, lập trường của mình, đồng thời tố cáo trực diện các hành vi xâm phạm của Trung Quốc tại biểu quốc tế. Trong cuộc họp báo, ông phản bác các luận điệu của Trung Quốc về dự án hợp tác khai thác chung, khẳng định lập trường của Việt Nam rõ ràng về chủ quyền và quyền tài phán tại biển Đông, dẫn chứng từ các tài liệu pháp lý quốc tế, như bài viết của GS Robert Beckman về tuyên bố chủ quyền “đường 9 khúc”.

MANG ĐẾN HIỆU QUẢ VÀ NHỮNG ĐIỂM NHẤN

Từ hoạt động chuẩn bị kỹ lưỡng đến cách thể hiện rõ ràng quan điểm trong diễn đàn, đoàn Việt Nam đã thành công vang dội. Cách Philippines không đề cập đến các hành vi gây rối của Trung Quốc trong bài phát biểu, còn Việt Nam chủ động phản bác và cung cấp các bằng chứng rõ ràng về lập trường của mình, đã góp phần nâng cao vị thế và tiếng nói của Việt Nam trong bối cảnh phức tạp của tranh chấp biển Đông.

Với các phần trả lời sắc sảo của Thứ trưởng Nguyễn Chí Vịnh, cùng các hoạt động truyền thông, Việt Nam đã thể hiện sức mạnh mềm, đồng thời gửi đi thông điệp rõ ràng về chủ quyền, lợi ích quốc gia trong khu vực. Đối thoại Shangri-La không chỉ là diễn đàn về an ninh, mà còn là cầu nối để Việt Nam khẳng định vị trí của mình trên trường quốc tế, góp phần định hình chiến lược đối phó với những thách thức lớn tại Biển Đông.