MỸ ĐỔI MÀU CHIẾN LƯỢC VỚI CHÂU ÂU: THEO ĐUỔI HỌC THUYẾT MONROE THỜI ĐẠI TRUMP

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ, Mỹ đang hướng chiến lược của mình theo một hướng mới, đặc trưng bởi việc định hình lại vị thế và ưu tiên đối với châu Âu. Điểm nổi bật chính là sự dịch chuyển về nguyên lý và cách thức Washington hình dung về các liên minh và quyền tự do quốc gia trong thời đại mới.

HỌC THUYẾT MONROE ĐƯỢC ĐỔI MỚI Dưới THỜI TRUMP

Chiến lược an ninh quốc gia 2025 của Mỹ từ khi ra đời đã thể hiện rõ mong muốn dựa trên nền tảng học thuyết Monroe, nhưng trong thời kỳ ông Donald Trump làm tổng thống, định hướng này trở nên rõ nét hơn. NSS 2025 mô tả một bản đồ toàn cầu mới, trong đó Tây bán cầu như Châu Mỹ chiếm vị trí trung tâm, còn châu Âu cùng các khu vực khác chỉ ở mức ưu tiên thứ hai. Điều này phản ánh rõ nét trọng tâm của Washington về khu vực Mỹ Latin và các quốc gia lân cận.

Từ ngày đầu nhiệm kỳ thứ hai, Trump đã thể hiện mưu đồ củng cố ảnh hưởng với các hành động cụ thể. Ông đề xuất mua lại Greenland, ẩn ý muốn kiểm soát các điểm chiến lược như kênh đào Panama, đồng thời thẳng thừng đe dọa đánh thuế các đồng minh thân cận như Canada và Mexico. Những hành động này nhằm mục đích củng cố vị thế của Mỹ trong khu vực châu Mỹ và các lãnh địa phụ cận, như Greenland – phần “mũi” châu Âu gần châu Mỹ.

Chiến lược mới về hợp tác và chủ quyền

Về mặt phương thức hợp tác, NSS đặt “nhà nước dân tộc” làm trung tâm trong bối cảnh hiện tại. Các tổ chức quốc tế bị xem là mất quyền tự chủ nên cần được loại bỏ, thay vào đó hình thành các mạng lưới chia sẻ gánh nặng dựa trên hợp tác thương mại. Washington đòi hỏi các đồng minh phải đóng góp nhiều hơn vào trách nhiệm chung, đồng thời sử dụng các công cụ kinh tế để điều chỉnh ưu đãi, hướng tới một hình thức “quyền lực mềm” mới. Thay vì dựa vào viện trợ, Mỹ tập trung xây dựng các mối quan hệ dựa trên thương mại và đầu tư, như đã thể hiện qua các thỏa thuận như Quỹ Đầu tư Tái thiết Mỹ – Ukraine và cam kết đầu tư hàng trăm tỷ USD vào Anh sau chuyến công du tháng 9. Tổng thể, Mỹ muốn các thỏa thuận kinh tế đồng hành cùng các dự án liên kết hợp tác chiến lược lâu dài.

Chỉ trích châu Âu và các vấn đề nội bộ

Thông điệp gửi đến châu Âu không hề mang ý nghĩa từ bỏ mà ngược lại, là lời kêu gọi chỉnh sửa, thay đổi từ phía Liên minh châu Âu. Theo NSS, châu Âu đã có những chính sách gây xói mòn chủ quyền, đặc biệt liên quan đến vấn đề di cư tự do, kiểm duyệt tự do ngôn luận, đàn áp phe đối lập, kiểm soát dân số và những quy định khắt khe khiến cho hình ảnh thật sự của châu lục này trở nên khác xa.

Các phân tích của Eurasia Group – tổ chức nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới – cho rằng các cuộc đàm phán về hòa bình Ukraine chính là phép thử phản ứng của châu Âu với chính sách mới của Mỹ. Khi Washington cố gắng chấm dứt nhanh cuộc xung đột và giữ gìn ổn định khu vực, các lựa chọn của châu Âu sẽ rất khó khăn, đặc biệt liên quan đến mối quan hệ với Nga và vấn đề an ninh chung.

KHU VỰC ẤN ĐỘ DƯƠNG – THÁI BÌNH DƯƠNG ĐƯỢC TĂNG CƯỜNG

Trong chiến lược mới, Mỹ nhấn mạnh việc xây dựng lực lượng quân sự đủ mạnh để kiểm soát toàn bộ chuỗi đảo thứ nhất tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Đồng thời, Washington yêu cầu các đồng minh chia sẻ gánh nặng quốc phòng, tăng ngân sách và mở rộng khả năng tiếp cận các căn cứ hải quân quan trọng. Mục tiêu là duy trì thế chủ động trong việc kiểm soát các tuyến hàng hải, đặc biệt là tại khu vực dễ bị đe dọa như Biển Đông, nơi đang là trung tâm của các cuộc tranh chấp chiến lược và kiểm soát thương mại toàn cầu.

Đặc biệt, Mỹ coi việc kiểm soát Biển Đông là then chốt trong chiến lược an ninh khu vực, nhằm ngăn chặn bất kỳ thế lực nào gây bất ổn hoặc kiểm soát tuyến đường thương mại thiết yếu này.

TẤN CƯƠNG TẠO THẾ THÁI KHÔNG GIAN VÀ KẾ HOẠCH CÁCH MẠNG MẶT TRĂNG

Ngày 18.12, Tổng thống Donald Trump đã ký ban hành sắc lệnh quy mô lớn với mục tiêu thúc đẩy chiến lược không gian của Mỹ. Theo đó, Mỹ sẽ đặt ra kế hoạch đưa phi hành gia đổ bộ mặt trăng vào năm 2028 cùng việc tăng cường khả năng phòng thủ không gian trước các mối đe dọa từ đối thủ truyền thống.

Sắc lệnh này, mang tên Bảo đảm ưu thế không gian của Mỹ, yêu cầu Bộ Quốc phòng và các cơ quan tình báo xây dựng chiến lược mới, đẩy mạnh hợp tác khu vực tư nhân, phát triển công nghệ phòng thủ tên lửa, đồng thời đề xuất thành lập các tiền đồn mặt trăng thường trực vào năm 2030. Đây được coi là bước tiến lớn trong tham vọng định hình chiến lược không gian và duy trì lợi thế của Mỹ trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt trên không gian vũ trụ.