KẾT NỐI DI SẢN VỚI ĐỜI SỐNG ĐANG GẦN HƠN BAO GIỜ HẾT

Tại hội thảo khoa học về giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di tích Dinh trấn Thanh Chiêm tổ chức ngày 30.1 bởi Sở Văn hóa-Thể thao- Du lịch Đà Nẵng cùng UBND Phường Điện Bàn, các ý kiến chuyên môn đều nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gắn kết di sản với đời sống cộng đồng hiện tại. PGS-TS Đặng Văn Bài, Phó chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, khẳng định: Dinh trấn Thanh Chiêm không chỉ là một địa danh hành chính cũ mà còn là biểu tượng của bước ngoặt lịch sử của các chúa Nguyễn trong hành trình mở mang bờ cõi phía Nam. Dù thời gian đã làm mòn vẹt phần lớn cấu trúc cũ, “hồn thiêng” của Thanh Chiêm vẫn còn mãi trong dòng chảy lịch sử dân tộc.

Những giá trị nổi bật của di tích này không chỉ nằm ở vai trò trung tâm chính trị – quân sự của Đàng Trong từ thế kỷ 17, mà còn là nơi hình thành chữ Quốc ngữ. Từ đầu thế kỷ 17, các giáo sĩ như F.Pina, A.Rhodes đã lựa chọn Thanh Chiêm để học tiếng Việt, truyền đạo, xây dựng nền móng Latin hóa tiếng Việt, góp phần hình thành bản sắc văn hóa đặc trưng của dân tộc Việt Nam còn nguyên giá trị đến ngày nay.

Trong dự án phát triển, phác thảo công viên Dinh trấn Thanh Chiêm, ý kiến của các chuyên gia đều hướng tới việc phát huy giá trị di tích trong đời sống đương đại. PGS-TS Đặng Văn Bài đề nghị không giới hạn giữ di tích như một phế tích khảo cổ mà biến nơi đây thành không gian văn hóa sống, nơi lịch sử mở cõi, ký ức chữ Quốc ngữ và cảnh quan sông Thu Bồn được tái hiện và kết nối. Mô hình công viên sinh thái – lịch sử kết hợp công nghệ số là hướng đi phù hợp để bảo tồn tại chỗ, đồng thời tổ chức các hoạt động giáo dục, trải nghiệm, du lịch và sáng tạo.

Nguyên Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao Đà Nẵng, NSND Huỳnh Hùng, nhấn mạnh: Với phần lớn dấu tích đã mai một, các phương án như phục dựng nguyên trạng hay xây dựng bảo tàng đều gặp nhiều khó khăn về mặt khoa học. Thay vào đó, cần điều chỉnh dự án theo hướng thực tế, tiết kiệm, tận dụng mặt bằng hiện có để xây dựng công viên văn hóa – lịch sử kết hợp các hạng mục biểu tượng, trưng bày bằng bản đồ, mô hình, phim 3D, công nghệ số. Công viên nên liên kết với trục di sản Hội An – Mỹ Sơn, trở thành điểm nhấn trong hệ sinh thái du lịch của miền Trung.

Đối với việc làm cho di tích “sống trong lòng mọi người,” ông Phan Minh Dũng, nguyên Bí thư Thị ủy Điện Bàn, nhấn mạnh: phục dựng Dinh trấn Thanh Chiêm cần đặt ra mục tiêu khiến di tích thực sự sống trong nhận thức của cộng đồng, trở thành điểm đến văn hóa gắn liền với phát triển đô thị và du lịch. Việc xác định rõ vị trí và không gian bảo tồn phải dựa trên nghiên cứu kỹ lưỡng, tránh vội vàng và thiếu cơ sở khoa học. Công viên này phải phục vụ cộng đồng, gắn kết với làng nghề truyền thống như đúc đồng và sản phẩm địa phương để góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời nhanh chóng xây dựng quy hoạch và lộ trình đầu tư, làm cơ sở cho đề án khả thi.

Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TP.Đà Nẵng, Bùi Văn Tiếng, nhấn mạnh: Dinh trấn Thanh Chiêm cần “sống trong lòng mọi người,” trước tiên qua việc biên soạn nội dung di tích để giáo dục lịch sử địa phương, bồi đắp ý thức trân trọng di sản cho các thế hệ trẻ. Trong phát triển du lịch văn hóa, di tích nên trở thành điểm đến dừng chân hấp dẫn, liên kết tuyến du lịch Hội An – Thanh Chiêm – Mỹ Sơn và mở rộng kết nối từ phía tây, đặc biệt là với khu vực Duy Xuyên cũ, nơi có phần mộ của các trấn thủ Quảng Nam đầu tiên.

Sử dụng phương pháp liên ngành, ghi chép sử liệu trong và ngoài nước cùng kết quả khảo cổ, TS Trần Đình Hằng, Phân viện trưởng Phân viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung, đề xuất những phương án dự kiến phục dựng mặt bằng và sa bàn 3D của Dinh trấn Thanh Chiêm dựa trên những đặc trưng kiến trúc hành chính của thời kỳ chúa Nguyễn.

Trong khi đó, họa sĩ Nguyễn Thượng Hỷ đề xuất phục dựng một công trình theo phong cách nhà gỗ truyền thống xứ Quảng như bước đầu để giữ gìn nét đặc trưng vùng đất này. Kiến trúc sư Dương Văn Việt hướng tới xây dựng Thanh Chiêm thành một hệ sinh thái di sản tổng thể, gắn kết bảo tồn với đô thị và tôn vinh giá trị của chữ Quốc ngữ đã góp phần làm nên bản sắc văn hóa Việt Nam.