LÒNG ĐÈN VIỆT CỔ ĐƯỚI THỨC DẬY HỨNG THÚ VỚI GIỚI YÊU NGHỆ THUẬT VÀ BƯỚC ĐỘT PHÁ NGOẠI NGOẠI

Trong căn nhà nhỏ ở xóm lồng đèn Phú Bình, nghệ nhân Nguyễn Trọng Bình, 47 tuổi, đang từng bước khôi phục và nâng tầm những chiếc lồng đèn Việt xưa cũ thành những tác phẩm nghệ thuật độc đáo, có giá trị bạc triệu, thu hút sự chú ý của giới mộ điệu. Những chiếc lồng đèn phục dựng không chỉ là những kỷ vật của quá khứ mà còn trở thành những tác phẩm nghệ thuật có sức sống mới, khiến người xem say mê bởi tính sáng tạo và sự chăm chút tinh xảo.

TỪ NỀN VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG ĐẾN NGHỆ THUẬT ĐỘC ĐÁO

Hành trình phục dựng bắt nguồn từ làng Báo Đáp, một trong những làng nghề nổi tiếng của miền Bắc hơn 100 năm về trước, nơi đã sản sinh ra những chiếc lồng đèn tinh xảo, hiện vẫn được lưu giữ trong các bảo tàng tại Pháp. Vào thập niên 1950, nghề làm lồng đèn của làng đã theo chân những người di cư vào Nam, hình thành xóm lồng đèn Phú Bình nổi tiếng. Gia đình nghệ nhân Nguyễn Trọng Bình đã gắn bó suốt nhiều thế hệ với nghề truyền thống này, vừa giữ gìn tinh hoa của kỹ thuật xưa, vừa phát huy sáng tạo qua nhiều mẫu mã mới, đặc biệt là các mẫu lồng đèn phục chế theo nguyên mẫu cổ xưa.

Chia sẻ về quá trình làm nghề, nghệ nhân Bình cho biết: “Những mẫu lồng đèn phục chế theo nguyên bản xưa phải tự tay làm từng chiếc một, tốn rất nhiều công sức và thời gian. Mỗi ngày tôi dành hàng giờ để uốn khung, căng vải, sơn màu và trang trí. Tiến trình sơn màu cũng mất hơn một tuần vì cần sơn nhiều lớp, chờ từng lớp khô mới bước sang lớp kế tiếp”.

NỔI BẬT VỚI NHỮNG KIỆT TÁC SÁNG TẠO ĐƯỢC ĐÁNH GIÁ TRỊ TRIỆU ĐÔ

Nghệ nhân Bình đã phục dựng thành công khoảng 11 mẫu lồng đèn cổ của Việt Nam, từ con cua, cá hóa rồng, bướm, bọ ngựa cho đến các loại quả như đào, lựu, phật thủ. Trong đó, bộ đôi “cua sinh tử” đặc biệt thu hút sự chú ý của cộng đồng yêu nghệ thuật. Chiếc cua đỏ tượng trưng cho sự chết chóc, bị luộc chín, trong khi cua xanh còn sống thể hiện sự sống mãnh liệt. Sự sáng tạo này đã giúp tác phẩm của anh được trưng bày tại các bảo tàng và đặt hàng từ những nơi có uy tín.

Trong lần phục dựng năm 2017, anh cùng nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Bách đã vượt qua nhiều thử thách để tái tạo hình mẫu lồng đèn cua cổ. “Khó nhất là chỉ có vài tấm hình cũ, tôi phải mày mò dựng lại khung tre theo ảnh, làm đi làm lại đến gần 20 lần mới hài lòng”, anh kể. Màu đỏ của con cua tượng trưng cho may mắn và tài lộc, đồng thời gợi nhớ đến bộ tam sên trong lễ cúng cổ của người xưa.

Không chỉ sao chép, nghệ nhân Bình còn mở rộng sáng tạo bằng cách thêm vào các mẫu mới lấy cảm hứng từ tự nhiên và các con vật biểu tượng như cá chép, rồng, hay các biểu tượng của ngoại quốc. Gần đây, các sản phẩm của anh còn xuất khẩu sang các cộng đồng Việt kiều tại Mỹ, Úc, Canada với các mẫu như lồng đèn Kangaroo dài tới gần 4 mét hay cá sấu khổng lồ, tạo ra sức hấp dẫn khó cưỡng.

CẢI THIỆN CHẤT LIỆU, NÂNG CAO GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT

Khác với lồng đèn thường làm bằng giấy bóng kiếng rẻ tiền, nghệ nhân Bình sử dụng chất liệu cao cấp như vải lụa, giấy dó, giấy nhiễu để tạo nên các tác phẩm bền đẹp, phù hợp để trang trí quanh năm. Mỗi chiếc lồng đèn trải qua bốn bước chế tác chính: uốn khung, căng vải, sơn màu, trang trí. Đặc biệt, công đoạn sơn đòi hỏi nhiều công sức và thời gian vì phải sơn nhiều lớp, chờ khô từng lớp để tạo ra sắc độ đằm thắm, sống động.

Chị Nguyễn Đăng Nhàn, nhà thiết kế nội thất, chia sẻ: “Đi từ vẻ đẹp của khung tre mềm mại, sự mềm mại của vải lụa đến màu sắc đậm đà, tôi thấy rõ tâm huyết và kỹ thuật cao của người làm ra nó. Với mức giá khoảng 4 triệu đồng, tôi hoàn toàn thấy xứng đáng với giá trị nghệ thuật và công sức bỏ ra”.

Các tác phẩm của anh Bình đang được yêu mến không chỉ vì giá trị nghệ thuật mà còn bởi độ bền cao, phù hợp làm vật trang trí nghệ thuật cho các quán cà phê, khách sạn, cũng như các sự kiện lớn. Gần đây, một số đơn vị đã đặt hàng những bộ lồng đèn khổng lồ, đặc biệt là hình con rồng dài 10 mét để phục vụ dịp Trung thu và lễ hội.

PHÁT TRIỂN VỚI ĐÔI ĐAO NGOẠI NGOẠI

Ngoài phục dựng các mẫu cổ, nghệ nhân Bình cùng nhà nghiên cứu Trịnh Bách còn sáng tạo ra các mẫu lồng đèn độc lạ theo yêu cầu của khách hàng nước ngoài. Đặc biệt các sản phẩm như lồng đèn cá chép, rồng, kangaroo cao hơn đầu người hay cá sấu dài hơn 4 mét đã gửi đi khắp các quốc gia như Mỹ, Úc, Canada. Những sáng tạo này không chỉ nâng cao giá trị nghệ thuật mà còn khẳng định thương hiệu Việt Nam trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ cao cấp.

Chị Nguyễn Thu Thủy, nhà cung cấp đồ chơi dân gian và lồng đèn nghệ thuật, nhận xét: “Các sản phẩm của nghệ nhân Bình rất tinh xảo, mang đậm dấu ấn văn hóa, được giới sưu tầm và các doanh nghiệp cao cấp ưa chuộng. Công sức bỏ ra thủ công hoàn toàn khác biệt, vì thế sản phẩm hiếm hoi và đắt giá nhưng cứ mới ra là cháy hàng”.

Chưa từng có dấu hiệu giảm nhiệt, các sáng tạo nghệ thuật của nghệ nhân Trọng Bình đã và đang góp phần thổi hồn vào các lễ hội, không gian nghệ thuật và giữ gìn truyền thống Việt Nam qua từng mẫu lồng đèn đặc sắc, độc đáo.