NHỮNG PHỤ NỮ TỰ GẢ CHO CHÍNH MÌNH: CÂU CHUYỆ CỦA NHỮNG TỰ SƠ NỮ Ở SÀI GÒN

Trong căn nhà cổ mang phong cách Pháp và Trung Hoa giữa lòng Chợ Lớn, những bức tường thạch cao bạc màu, nham nhở bong tróc theo thời gian, kể lại câu chuyện về một thế hệ phụ nữ đặc biệt. Từng tấm vách ngả màu, móng gạch rêu phong như giữ chân ký ức của một quá khứ đã trôi qua, chìm trong bóng tối ẩm ướt, như cố giữ gìn những điều thiêng liêng của một thời đã cũ kỹ.

Nằm lọt giữa trung tâm Sài Gòn truyền thống, ngôi nhà hơn nửa thế kỷ mang tên Tụ Quần Cư là chứng nhân của câu chuyện về những người phụ nữ tự gả cho chính mình, hay còn gọi là Tự Sơ Nữ. Đây là nơi từng chào đón các phụ nữ đã thề không lấy chồng, qua một nghi lễ thiêng liêng trước bàn thờ Phật Bà Quan Âm, họ cam kết không kết hôn để giữ lấy quyền tự quyết của bản thân.

Anh Dương Rạch Sanh, người sưu tập các ký vật của người Hoa ở Việt Nam, giải thích rằng Tự Sơ Nữ đến từ ý nghĩa tự gả cho chính mình, tượng trưng cho sự phản kháng và giành lấy quyền bình đẳng của người phụ nữ trước xã hội xưa. Họ phải trải qua một nghi thức búi tóc, chải tóc lên như những người đã có chồng, như thể muốn thể hiện trách nhiệm và ý chí của chính mình trong cuộc đời.

Họ là những người phụ nữ lao động chân chính, làm công cho các gia đình giàu có, thủ công kiếm sống qua ngày. Không ít trong số họ đã tích góp để mua những căn nhà nhỏ như Tụ Quần Cư, làm nơi trú ngụ và nương tựa khi về già. Trong số đó, cô Văn Ngọc Mai, người cuối cùng mang danh Tự Sơ Nữ, thường bán mặt hàng thủ công của người Hoa và được gọi thân mật là bà Hoa Kim Chỉ. Bà đã qua đời vào năm 2002, thọ 90 tuổi, để lại nhiều ký ức về một thời kỳ đã khuất.

Ngày nay, phần lớn những Tự Sơ Nữ đã biến mất khỏi đời thực, căn nhà trở thành nơi dành cho các cụ già neo đơn. Tuy nhiên, những ký ức quý giá của họ vẫn được lưu giữ qua các hiện vật và hình ảnh do anh Dương Rạch Sanh gìn giữ. Trong phòng trưng bày của Trung tâm văn hóa người Hoa Sài Gòn – Chợ Lớn, các kỷ vật như chén, guốc gỗ, thùng cơm, chiếc giường cũ kỹ hàng chục năm đã trở thành biểu tượng của một phong trào tự quyết của người phụ nữ.

Anh Sanh kể lại rằng ông đã sưu tầm các đồ vật này hơn 15-16 năm, mong giữ lại một phần ký ức về những người phụ nữ đã lựa chọn cuộc đời của riêng họ, bất chấp mọi phong ba bão tố của xã hội. Những bức ảnh của các Tự Sơ Nữ, mặc dù đã cũ kỹ, mờ dần theo thời gian, vẫn như nhắc nhở chúng ta về sự kiên cường của họ trong một xã hội đầy biến động.

Chuyên gia Dương Rạch Sanh nhấn mạnh rằng, những người phụ nữ này phản ánh một phần quyền tự quyết của người phụ nữ trong lịch sử, một tinh thần bất khuất, luôn muốn thể hiện quyền làm chủ cuộc đời của chính mình. Tự Sơ Nữ không chỉ là biểu tượng của sự tự lập mà còn là một minh chứng về khả năng thay đổi cục diện xã hội từ chính những người phụ nữ bình thường, với ý chí phi thường.

Dẫu hiện tại, câu chuyện của họ có thể đã phai mờ trong dòng chảy của thời gian và không gian sôi động của thành phố trẻ, nhưng ký ức về những người phụ nữ đã tự quyết cuộc đời không lấy chồng vẫn sống mãi trong từng tấm hình, từng đồ vật, như một phần không thể xóa nhòa của lịch sử văn hóa Sài Gòn xưa cũ. Với niềm tự hào, anh Dương Rạch Sanh nhấn mạnh rằng việc gìn giữ những ký ức này chính là giữ lại một phần quyền tự quyết của người phụ nữ, giúp thế hệ sau hiểu rõ về một thời kỳ đấu tranh vì quyền làm chủ chính cuộc đời của mình.