TỪ TIN CHÓ CÁN XE ĐẾN PHÓNG SỰ ĐỊA CHỦ NAM KỲ: HÀNH TRÌNH HÀNH TRANG CỦA NHÀ BÁO HỒNG HẠNH

KHI NHỮNG CÂU CHUYỆN VỀ ĐỊA CHỦ NAM BỘ TRỞ NÊN GẦN GŨI HƠN

Tháng 5 năm 1998, tôi chính thức gia nhập Báo Thanh Niên với vị trí phóng viên thường trú tại Văn phòng đại diện ĐBSCL, khi đã có chút chỗ đứng vững vàng ở một tờ báo địa phương. Những năm đầu thế kỷ 21, báo in vẫn còn sức hút mạnh mẽ, và Thanh Niên là môi trường mơ ước của nhiều người làm báo, bởi tốc độ, góc nhìn và cách thể hiện độc đáo.

Lúc mới vào nghề, tôi cảm thấy choáng ngợp trước mức độ quan trọng của những tin trang nhất và những bài viết 24 giờ, tất cả đều do anh Đoàn Xuân Hải chủ trì. Mục tiêu ban đầu của tôi là mỗi tháng làm khoảng 7 tin, 3 bài, nhưng dần dần, tôi nhận ra còn nhiều điều thú vị để khai thác về các địa chủ Nam bộ, đặc biệt là qua những câu chuyện đời thực, phong phú và đầy màu sắc.

Trong bài viết của Nhà báo Hồng Hạnh, những câu chuyện về giới địa chủ xứ Nam kỳ dần hiện lên rõ nét. Có lần, anh cùng tôi ra quần đảo Phú Quốc thực hiện phóng sự về Bí ẩn khơi xa, mang lại những trải nghiệm khó quên trong giới làm báo.

TRIỂN LÃM VỀ GIA TỘC CÔNG TỬ BẠC LIÊU VÀ GIỚI ĐỊA CHỦ NAM BỘ

Ngày đó, nhiều đồng nghiệp đùa vui: “Anh về đó làm vương làm tướng gì chứ, lại đi viết tin chó cán xe”. Tôi không quá để tâm đến lời chê bai ấy, vì môi trường báo chí của Thanh Niên đã cuốn tôi vào vòng xoáy của những câu chuyện thực tế. Mỗi sáng, mở báo ra, thấy tên mình, dù dưới dạng tin hay bài, tôi đều cảm thấy hạnh phúc.

Bạn bè, thân quen gọi tôi là “cô Hạnh”, luôn khuyên nên về quê sống hoặc làm gì đó cho đỡ bận rộn. Có lần, ông Phan Huy Khánh, cháu ruột của Công tử Bạc Liêu, mời tôi về quê chơi, uống cà phê, trò chuyện thân mật. Chính những câu chuyện về gia đình công tử, về giới địa chủ Nam bộ trong ánh mắt người hậu duệ này đã thôi thúc tôi viết loạt phóng sự feuilleton “Gia tộc Công tử Bạc Liêu”. Chỉ sau vài kỳ đăng, toàn bộ 4-5 trang báo tràng đầy hình ảnh, câu chuyện lộng lẫy, hoài niệm dần hé mở một thế giới hào nhoáng xưa cũ.

Trước mặt người đọc là hình ảnh một gia tộc bề thế, với những câu chuyện liên quan đến hoạt động làm ăn bài bản như ông Hội đồng Trạch, người giúp xây dựng ngân hàng Sài Gòn Thương Tín, sở muối hay các hoạt động xuất khẩu gạo từ những năm 1930. Những con số về 96.600 mẫu ruộng, lượng xuất khẩu 1 triệu tấn lúa đều cho thấy trí tuệ và khát vọng làm giàu của giới địa chủ xứ Nam kỳ xưa.

Dưới ngòi bút của tôi, những câu chuyện này đã trở thành tư liệu quý giá, minh chứng cho một thời kỳ khai phá rực rỡ của vùng đất phương Nam. Thậm chí, Giáo sư Võ Tòng Xuân còn gửi email cảm ơn và khuyên tôi kiên trì khai thác các nguồn tài liệu này để góp phần làm rõ lịch sử phát triển ngành lúa gạo, mở ra nhiều hướng đi mới cho nghiệp báo.

GÓC NHÌN ĐẶC BIỆT VỀ GIỚI ĐỊA CHỦ TRONG NHỮNG CUỘC GẶP GỠ VỚI NGƯỜI CẬN BỆNH

Trong những năm tháng công tác tại ĐBSCL, tôi có dịp gặp hàng chục nhân vật sống thọ trên trăm tuổi, đều là những “bình phong sống” cho cả một vùng lịch sử và truyền thống. Cụ thể, tôi còn nhớ năm 2006, khi thăm cụ ông Đoàn Văn Chấn ở An Giang, mới 111 tuổi, một nhân vật có thể xem là cao tuổi nhất thế giới của thời đó.

Cụ Chấn kể về cuộc sống xưa, về các khẩu phần gạo bán ra cho Pháp, về những thủ đoạn chống dịch chuột, về những công trình thủy lợi, những ngày làm phu xâu kênh, những trận đất rẫy bùn lầy, và những lần trốn thoát khỏi cuộc chiến gian nan ấy. Những câu chuyện chân thực, chân thành của người già tự thân kể lại, trở thành chứng tích sống động về giai đoạn khai hoang, xây dựng vùng đất này.

Chuyện về ông cụ còn từng thu hút sự chú ý của các hãng truyền thông nước ngoài như NHK, đề nghị xác minh tuổi thật. Những ký ức về thời trai trẻ của ông, những câu chuyện chiến tranh, chống chọi khiến tôi hiểu thêm về quá trình hình thành và phát triển của vùng đất này. Các nhân vật tên tuổi như bác Ba Phi, ông Mập, ông Hai Trâm… đều là những nhân chứng sống, góp phần viết nên bức tranh đa dạng của lịch sử địa chủ Nam bộ.

NHỮNG BÍ ẨN ĐƯỢC GIẢI MÃ TỪ NHỮNG CÂU CHUYỆN ĐÃ GẶP
Thông qua các cuộc gặp gỡ thân mật, những lần trò chuyện và sưu tầm tài liệu, tôi nhận ra rằng vùng đất phương Nam còn rất nhiều câu chuyện bí ẩn chưa rõ ràng. Người đời vẫn đồn đại về những chiếc nhà cổ, những bí mật phong thủy, những di tích lịch sử, những gia tộc trù phú nhưng bí ẩn chưa bao giờ được khơi mở trọn vẹn.

Tuy nhiên, chính những câu chuyện chân thực của các nhân vật già cả, những ký ức và truyền thuyết của những người dân địa phương đã dần hé mở cho tôi hiểu rõ hơn về một phần lịch sử sinh động của vùng đất này. Những khám phá ấy, dù nhỏ bé, đều góp phần làm rõ quá khứ, giúp chúng ta nhìn rõ hơn về giai đoạn hình thành và phát triển của các gia tộc địa chủ, của giới thợ săn của cải và những người khai phá miền đất cực Nam này.

NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA NHÀ BÁO HỒNG HẠNH VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ

Nhìn lại hành trình, tôi thấy rõ rằng sự nghiệp của mình gắn bó chặt chẽ với những câu chuyện đời thực của các nhân vật từng góp phần vào sự phồn vinh của vùng đất đã giúp tôi hiểu hơn về lịch sử và truyền thống địa phương. Những câu chuyện này, không chỉ giúp tôi hoàn thiện kỹ năng báo chí mà còn góp phần lưu giữ ký ức, truyền cảm hứng về một thời kỳ khai phá và phát triển mạnh mẽ của miền Nam.

Thời gian trôi qua, nhiều nhân vật thân quen đã ra đi, nhiều câu chuyện đã trở thành ký ức. Nhà báo Thế Vũ, người bạn sát cánh bên tôi, cũng đã không còn. Tuy vậy, tôi vẫn giữ trong lòng hình bóng của họ, như giữ một phần ký ức sống động của dùng đất phương Nam này. Và có lẽ, chính nhờ những câu chuyện chân thực, những ký ức đó đã tạo nên một hành trình đầy ý nghĩa cho tôi – hành trình của những tờ báo, của những cuộc đời, của ký ức không bao giờ phai nhạt.