NHỮNG GIAO DỊCH NHỎ, NHỮNG KÝ ỨC LÂU DÀI TRONG CHỢ TRUYỀN THỐNG GIỮA NGÀY GIAO ĐẤU VỚI THỜI ĐẠI SỐ

Vào buổi sáng bình yên tại chợ Bàn Cờ, TP.HCM, không có âm thanh rộn ràng của loa gọi hàng hay tiếng nhạc xập xình. Chợ thức dậy bằng những câu chào quen thuộc và những bước chân đều đặn của người bảo vệ đi vòng qua các sạp hàng. Những câu chuyện ngắn gọn nhưng đầy ý nghĩa, đủ để biết rằng nơi đây vẫn còn đó, vẫn sinh động với những người gắn bó lâu dài.

Đối với nhiều người, chợ truyền thống không chỉ là nơi mua bán mà còn là nơi lưu giữ những ký ức, những lời hứa thân thương qua bao thế hệ. Trong bối cảnh đô thị hóa liên tục thay đổi, những chợ này đang đứng trước sức ép từ thương mại điện tử và các mô hình bán lẻ hiện đại. Tại TP.HCM, khoảng 7.000 trong tổng số hơn 8.500 chợ truyền thống đang đứng trước đề xuất chuyển đổi nhằm thích nghi với thời đại mới, đồng thời giữ gìn giá trị văn hóa và cộng đồng mà chúng đã xây dựng lâu nay.

Trong những ngày bình dị đó, câu chuyện của bà Võ Thị Phương Thảo tại chợ Bàn Cờ là một biểu tượng cho sự bền bỉ. Bà đã giữ chiếc sạp tạp hóa của gia đình suốt hai thế hệ, không vì lợi nhuận mà bởi lời hứa, bởi một phần linh hồn của người thân đã khuất. “Nhà tôi bán ở đây là hai đời. Từ đời cô tôi đến giờ là đời tôi. Giữ cái sạp này giống như giữ linh hồn của bà. Khi mình bán, mình cảm giác như bà vẫn còn hiện diện,” bà chia sẻ.

Chợ không chỉ là nơi mưu sinh, mà còn là nơi gìn giữ ký ức và truyền nghề. Sạp hàng là sự tiếp nối của các thế hệ, là nhịp cầu kết nối truyền thống với đời sống đương đại. Ví dụ, sạp rau của cô Bảy, được truyền từ mẹ sang con rồi đến cháu, thể hiện rõ sự bền bỉ của gia đình qua nhiều thập kỷ. “Mẹ tôi bán, tôi đi theo. Sau này mẹ mất, tôi bán. Rồi giờ để lại cho con, cũng hơn chục năm rồi. Hồi đó mình nuôi con, giờ con nuôi mình,” bà Thủy kể.

Với nhiều người lớn tuổi, chợ còn là nơi để họ cảm nhận mình vẫn còn là một phần của cộng đồng. Những người đi chợ chậm rãi, nói chuyện cởi mở và giữ những thói quen thân thương qua năm tháng. Như bà Lục Thị Hữu, một tiểu thương lâu năm tại chợ, chia sẻ: “Có những người lớn tuổi buồn, họ ra đây tâm sự. Nói chuyện xong là vui. Gặp được người đồng cảm, đồng trang lứa, vậy là mừng.”

Trong dòng chảy ấy, còn tồn tại những nghĩa cử nhân ái chân thành. Một quả xoài không tính tiền, một túi rau thêm cho người gặp khó khăn, những điều nhỏ nhặt nhưng chứa đựng tình yêu thương chân thành của người bán dành cho khách hàng. Không ghi chép trong sổ sách, nhưng những hành động này in đậm trong ký ức của cả hai phía, tạo nên một nét đặc trưng riêng của chợ truyền thống – tình người.

Kết quả của các số liệu thống kê cho thấy, TP.HCM còn hơn 200 chợ truyền thống và khoảng 7.000 chợ khác dự kiến sẽ được cải tạo hoặc chuyển đổi. Chính phủ đề xuất các dự án nâng cấp nhằm phù hợp hơn với xu hướng tiêu dùng mới, trong bối cảnh thương mại điện tử Việt Nam dự kiến đạt 31 tỉ USD vào năm 2025, tăng hơn 25% so với trước. Điều này đặt ra câu hỏi lớn cho tương lai của các chợ truyền thống: làm thế nào để vừa đổi mới, vẫn giữ được những giá trị vốn có và đảm bảo sinh kế cho những người bán hàng lâu năm?

Chúng ta đang đứng trước một ngã rẽ lớn của thị trường bán lẻ và văn hóa đô thị, nơi bài toán giữ gìn giá trị truyền thống, phát triển bền vững hay chuyển hướng sáng tạo đang được đặt ra cấp bách.