TÀU CỔ BỊ ẨN GIẤU TRONG LÒNG BIỂN HỘI AN BỮA DƯỚI LỚP CÁT DÀI HÀNG THÁNG

Trong những ngày gần đây, bãi biển Hội An tại phía Tây thành phố Đà Nẵng trở thành điểm thu hút đông đảo người dân và du khách khi xác con tàu cổ bất ngờ lộ diện sau nhiều năm bị vùi lấp dưới lớp cát. Sự kiện này đã gây xôn xao giới khảo cổ học và cộng đồng địa phương bởi giá trị lịch sử chưa từng có.

KHẨN CẤP KHÁM PHÁ VÀ BẢO TỒN TÀU CỔ ĐẦU TIÊN TRONG NĂM

Vào cuối tháng 12 năm 2023, các cư dân địa phương phát hiện phần khung gỗ của con tàu nằm cách trụ sở UBND phường Cẩm An khoảng 400 m, dần nổi lên trong quá trình biển xâm thực và bão lũ. Các chuyên gia nhận định đây có thể là một bảo vật quốc gia, còn nguyên vẹn gần như ban đầu. Ông Nguyễn Văn Hoài, 62 tuổi, chia sẻ rằng xác tàu nằm gần đồi cát ven biển, gần tuyến đường đất đỏ do thực dân Pháp xây dựng trước đây.

Chất liệu và cấu trúc của tàu cho thấy đây là một con tàu có kích thước lớn, được đóng từ các loại gỗ bền như bằng lăng, kiền kiền và gỗ thông, đồng thời sử dụng chất xảm trét chống thấm nước cho phép thực hiện các hành trình dài trên biển. Dù chưa hoàn thành định tuổi bằng phương pháp C14, các chuyên gia ước tính con tàu này có niên đại từ giữa đến cuối thế kỷ 14 đến thế kỷ 16, dựa vào vị trí phát hiện cùng các đặc điểm kỹ thuật và vật liệu.

Sự xuất hiện của tàu cổ không chỉ minh chứng cho giai đoạn sinh hoạt và thương mại sôi động của khu vực trước thời kỳ tiếp xúc với phương Tây, mà còn là một trong những bảo vật tàu cổ hiếm hoi còn nguyên vẹn của Đông Nam Á và Đông Á ngày nay.

SÓNG XÔ, BÃO LŨ THIÊN TỨC TRÊN BIỂN KHIẾN XÁC TÀU NỔI LẬP LẶP

Trong đợt mưa lũ do ảnh hưởng của bão Fengshen, những đợt sóng dữ dội đã khiến bờ biển Hội An bị sạt lở nghiêm trọng, tiếp tục làm lộ diện xác tàu cổ. Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản văn hóa đã tiến hành khảo sát tỉ mỉ, ghi nhận chiều rộng của con tàu đo được hơn 5 mét, chiều dài hiện tại 17,4 mét cùng các chi tiết giang, ván be, vách ngăn, lô rõ nét. Sự bồi lấp thay đổi theo ngày do thủy triều khiến vị trí của con tàu thường xuyên biến mất rồi xuất hiện trở lại, gây nhiều khó khăn cho công tác khai quật và bảo quản.

NHỮNG GIÁ TRỊ LỊCH SỬ VÀ KHẢ NĂNG KHOA HỌC VƯỢT TRỘI

Việc khai quật tàu cổ Hội An dự kiến sẽ mở ra nhiều chân dung mới của lịch sử hàng hải VN, giúp làm rõ vai trò của khu vực này trong tuyến đường thương mại quốc tế từ Đông Á tới châu Âu vào thời trung cổ. Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản đã đề xuất các biện pháp bảo vệ tạm thời, gồm dựng biển cấm, phối hợp trông coi khu vực với cộng đồng địa phương, đồng thời đề nghị chính quyền địa phương tăng cường tuyên truyền nhằm ngăn chặn việc xâm phạm và đào bới không phép.

Phó giám đốc Trung tâm, ông Phạm Phú Ngọc, nhấn mạnh rằng việc bảo tồn và khai quật cần cân nhắc kỹ lưỡng, vì việc trục vớt dễ dàng nhưng bảo quản di vật sau đó là thách thức lớn. Nếu không có môi trường thích hợp, các hiện vật dễ xuống cấp, do đó các phương án sẽ được thống nhất sau khi tham khảo ý kiến chuyên gia khác trong và ngoài nước, kể cả các chuyên gia Nhật Bản.

TÀU CỔ NGHIÊM TRỌNG NHỚ LỊCH SỬ VÀ CẢNH BÁO VỀ GIÁ TRỊ KHÁO CỔ HỌC

Theo ông Ngọc, con tàu này là chứng cứ vật chất độc đáo, sống động minh chứng cho một thời kỳ thịnh vượng của thương mại biển Đông. Vùng biển Hội An đã giữ vị trí trung tâm giao thoa giữa các tuyến đường hàng hải quốc tế từ Đông Á, Nam Á, Tây Nam Á đến châu Âu, góp phần định hình lịch sử hàng hải của khu vực.

Việc bảo vệ, khai quật và nghiên cứu tàu cổ còn góp phần nâng cao giá trị của Hội An – đô thị cổ nổi tiếng đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới. Trung tâm cho biết đã thực hiện nhiều biện pháp phòng ngừa, như dựng biển cảnh báo, phối hợp theo dõi diễn biến khu vực, nhằm hạn chế tối đa sự xâm phạm.

Trong bối cảnh biển liên tục sạt lở và các yếu tố tự nhiên, việc các hiện vật dễ dàng bị bồi lấp hoặc hư hại gây ra vấn đề lớn cho công tác bảo tồn. Chính vì vậy, việc trục vớt, bảo quản sau khi khai quật cần thận trọng, cân nhắc mọi phương án, có thể mời các chuyên gia khảo cổ của Nhật Bản và quốc tế tham gia hỗ trợ kỹ thuật, đảm bảo giữ gìn giá trị của di vật lâu dài.