CỤM TỪ “CHỊ EM CÂY KHẾ”: BỨC TRANH NGÔN NGỮ KÝ ỨC HẬU VÀ NHỮNG TRANH CẬU TRÊN MẠNG XÃ HỘI
Trong những ngày gần đây, cộng đồng mạng rơi vào cuộc tranh luận gay gắt xoay quanh câu chuyện về một cụm từ ngắn gọn nhưng gây nhiều tranh cãi: “chị em cây khế”. Từ một bình luận mang ý chơi chữ, sự việc nhanh chóng trở thành đề tài bàn luận nóng trên các diễn đàn, dù mục đích ban đầu của người đăng tải chỉ đơn thuần là thể hiện quan điểm cá nhân trong thời điểm gia đình nữ diễn viên Phương Oanh dính vào scandal.
Ngay lập tức, người này xác nhận là người thân thiết của nữ diễn viên, và bài đăng của cô nhận về không ít lời chỉ trích, cáo buộc lợi dụng nơi thị phi để công kích cá nhân. Trước áp lực dư luận, thay vì giữ im lặng, cô đã lên tiếng phản hồi bằng cách gọi mình là “chị em cây khế”, một cách nói mang tính ẩn dụ nhưng cũng gây tranh cãi lớn.
Câu hỏi được đặt ra là “chị em cây khế” nghĩa là gì và tại sao nó lại gây tranh cãi đến vậy?
Ý NGHĨA NGHỀ NGỮ VÀ LỊCH SỬ DÂN GIAN
Trong tiếng Việt, “chị em cây khế” không phải là một thành ngữ chính thức có trong từ điển, mà là một câu nói quen thuộc bắt nguồn từ truyện cổ tích “Ăn khế trả vàng”. Câu chuyện này kể về mối quan hệ của hai anh em, thể hiện các đặc điểm trái ngược: một bên tham lam, ích kỷ; một bên hiền lành, cam chịu. Qua câu chuyện, hình ảnh cây khế tượng trưng cho tình anh em, nhưng đồng thời cũng phản ánh sự tham lam và ích kỷ của con người.
Trong truyện, nhân vật anh tham lam chỉ cho em một mẩu đất nhỏ có cây khế, rồi sau đó chim đến ăn khế hứa trả vàng. Người em làm theo lời, trở nên giàu có, trong khi người anh tham lam chờ đợi đủ vàng để đổi đất nhưng cuối cùng gặp họa, rơi xuống biển cùng số vàng mang theo.
Với sự phổ biến của truyện, câu “chị em cây khế” đã trở thành biểu tượng dân gian nhằm thể hiện mối quan hệ có vẻ thân thiết nhưng thực chất có thể chứa đựng sự ganh ghét, lợi dụng, đố kỵ. Năm 2019, youtuber Hậu Hoàng ra MV tên “Chị em cây khế” dựa trên câu chuyện này, đem lại thành công lớn và khiến cụm từ này trở nên hot trên mạng xã hội. Trong MV, nội dung nhấn mạnh tình bạn, nhưng cũng cảnh báo về những mối quan hệ không chân thành, dễ dẫn đến sự so đo, xung đột.
BẢN CHẤT CỦA CỤM TỪ VÀ NHỮNG NGHĨA NGẦM
Khi bước vào cuộc sống thường nhật, “chị em cây khế” thường mang nghĩa mỉa mai, bất mãn, chỉ trích các mối quan hệ thân thiết song lại có dấu hiệu thiếu trung thực, vụ lợi hoặc dễ rạn nứt đạo đức. Trong bối cảnh nhạy cảm, việc sử dụng cụm từ này khiến người nghe liên tưởng đến xung đột, phân chia phe phái đúng – sai, đặc biệt khi dư luận đang căng thẳng.
Theo các phân tích, ý nghĩa ngầm của “chị em cây khế” là đề cập đến các mối quan hệ kiểu “bề ngoài thân thiết, bên trong ganh ghét”, làm rõ sự khác biệt giữa vẻ bề ngoài và thực chất của các mối quan hệ cá nhân trong xã hội. Chính vì sự mang hàm ý phê phán này, việc dùng câu nói trong các tình huống nhạy cảm dễ khiến dư luận hiểu theo chiều hướng tiêu cực, thêm dầu vào lửa cho những tranh cãi vốn đã căng thẳng.
NHỮNG ẢNH HƯỞNG VÀ KẾT LUẬN
Chỉ một câu bốn chữ “chị em cây khế” nhưng đã đủ để làm dấy lên làn sóng tranh luận về ngôn ngữ, cảm xúc và sự hiểu biết trong giao tiếp mạng xã hội. Thực tế cho thấy, mỗi câu chữ đều có thể bị diễn giải theo nhiều tầng nghĩa khác nhau, đặc biệt khi nó liên quan đến những người nổi tiếng hoặc các mối quan hệ nhạy cảm khác. Trong khi đó, các phát ngôn mang tính ẩn dụ hoặc châm biếm dễ bị quy chụp, hiểu sai, gây hiểu lầm hoặc phản cảm.
Trong bối cảnh dư luận luôn nhạy cảm, mọi câu nói đều khó tránh khỏi việc bị đổ thêm dầu vào lửa. Sức mạnh của ngôn ngữ thể hiện rõ nét trong môi trường mạng, nơi mỗi từ đều có thể trở thành công cụ vừa gây tranh cãi, vừa phản ánh chân thực về các mối quan hệ xã hội. Chính vì vậy, câu chuyện này không chỉ là về một cụm từ, mà còn phản ánh rõ nét những thách thức trong cách giao tiếp, xử lý truyền thông của người dùng mạng xã hội hiện nay.