KiỂM ĐỊNH KHÔNG KHÍ THẢI XE DIESEL: CÂU CHUYỆN VUÔNG TRẢI VỚI NHỮNG RỦI RO VỀ ĐỘNG CƠ VÀ MÔI TRƯỜNG

Từ ngày 1.3.2026, các cơ sở đăng kiểm trên toàn quốc bắt đầu thực hiện quy trình kiểm định khí thải đối với ô tô, đặc biệt là các xe lắp động cơ diesel. Tuy nhiên, phương pháp kiểm tra hiện tại đang gây tranh cãi gay gắt giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, chủ xe và các chuyên gia về ô tô.

QUY TRÌNH KIỂM ĐỊNH ĐẶC THÙ KHÔNG KHÍ THẢI XE DIESEL GÂY BẤT CẬP

Theo hướng dẫn, quá trình kiểm tra khí thải yêu cầu chủ xe đạp ga hết cỡ trong vòng 1-2 giây để đo lượng khí thải. Trong giai đoạn này, đăng kiểm viên phải đạp ga liên tục và nhanh chóng trước khi nhấn bàn đạp để đo khí thải trong khoảng thời gian ngắn nhất. Đối với xe hạn chế tốc độ do thiết kế hoặc bị lỗi, quy trình này yêu cầu động cơ đạt tốc độ tối đa theo công bố của nhà sản xuất, dù xe chưa sẵn sàng để vận hành ở chế độ này. Chính điều này dẫn tới tình trạng xe cũ, đã qua sử dụng, hoạt động bình thường trong thực tế nhưng khi kiểm định lại dễ bị hư hỏng do quá tải.

Các doanh nghiệp vận tải phản ánh rằng, quy trình này không phù hợp với thực tế hoạt động của xe trong điều kiện giao thông: chủ xe thường chỉ đạp ga mạnh một lần duy nhất để vượt qua phần kiểm tra, sau đó duy trì tốc độ ổn định phù hợp khi lưu thông. Việc bắt buộc đạp ga hết cỡ trong thời gian ngắn như vậy có thể gây hư hỏng động cơ, làm giảm tuổi thọ các bộ phận, thậm chí gây cháy, nổ hoặc vỡ các chi tiết máy móc quan trọng.

ĐÁP ỨNG CHIẾN DỊCH CỦA CHUYÊN GIA VÀ DOANH NGHIỆP

Chủ tịch Hiệp hội Ô tô Vận tải Việt Nam, ông Nguyễn Văn Quyền, đã kiến nghị Cục Đăng kiểm cần xem xét lại tính hiệu quả của phương pháp test khí thải dựa trên đạp ga nén trong 1-2 giây. Ông đề xuất, các xe cũ, xe hoạt động lâu năm không có hệ thống tự động giới hạn tốc độ khi kiểm định chỉ cần đạp ga tối đa khoảng một nửa hành trình bàn đạp, tương đương 2.000-3.000 vòng/phút, mức khi khí thải đạt tới trạng thái phổ biến và an toàn nhất cho xe trong hoạt động thực tế.

Chủ tịch Hiệp hội Ô tô TP.HCM, ông Lê Trung Tính, cũng đồng tình với ý kiến này, nhấn mạnh việc kiểm tra khí thải là cần thiết để giảm khí thải ô nhiễm, đồng thời giúp chủ xe phát hiện sớm các trục trặc về động cơ. Tuy nhiên, quy trình kiểm định hiện tại cần phải phù hợp, tránh gây hư hỏng xe hoặc làm tăng nguy cơ tai nạn. Ông Tính nhấn mạnh rằng nhiều quốc gia đã chuyển sang hình thức đo khí thải qua thiết bị cảm biến gắn vào ống xả, thay vì phương pháp đạp ga đột ngột như hiện nay.

VẤN ĐỀ AN TOÀN VÀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG

Phần lớn ý kiến phản ánh cho rằng, quy trình kiểm tra khí thải bằng cách đạp ga hết cỡ trong 1-2 giây là vô lý và cực đoan. Đặc biệt, nó có thể gây ra các tai nạn hoặc hư hỏng nặng cho động cơ, hệ thống phun nhiên liệu, bộ phận khí thải. Trong quá trình thử nghiệm, lượng khí thải và khói bụi tăng đột biến, làm chất lượng môi trường suy giảm rõ rệt; hơn nữa, lượng khí thải phát sinh còn ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của các cán bộ kiểm định và lái xe chờ kiểm.

Nhiều cơ sở đăng kiểm đã phản ánh rằng, sau khi thực hiện quy trình này, nhiều xe bị hư hỏng nặng, thậm chí cháy bạc phần dẫn động hoặc vỡ các bộ phận trong máy. Nguy cơ hỏng hóc này không chỉ gây thiệt hại về mặt kinh tế mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cao.

ĐỀ NGHỊ SỬA ĐỔI VÀ ĐÁNH GIÁ LẠI QUY TRÌNH KIỂM ĐỊNH

Chuyên gia và doanh nghiệp đề xuất chính sách kiểm tra khí thải cần phù hợp hơn với thực tế hoạt động của các xe đã cũ, hoạt động lâu năm hoặc không có hệ thống giới hạn tốc độ tự động. Cụ thể, giới hạn đạp ga tối đa chỉ còn 50% hành trình, vận tốc mô phỏng khoảng 2.000-3.000 vòng/phút để đảm bảo đo chính xác mà không gây hư hỏng động cơ.

Ngoài ra, việc yêu cầu chủ xe ký cam kết chịu trách nhiệm hư hỏng khi kiểm định cũng bị xem là vô lý, gây áp lực không chính đáng và cần phải loại bỏ. Ông Nguyễn Văn Quyền nhấn mạnh, Cục Đăng kiểm cần tiến hành đánh giá lại toàn diện quy trình, tổ chức lấy ý kiến từ các doanh nghiệp, chuyên gia nhằm hoàn thiện các nội dung bất cập, giảm rủi ro và đảm bảo quyền lợi của người dân cũng như môi trường.

Tổng thể, các ý kiến đều thống nhất rằng, việc sửa đổi quy trình kiểm tra khí thải cần dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế, phù hợp với điều kiện thực tế của phương tiện Việt Nam, thay vì áp dụng các biện pháp cực đoan, dễ gây tổn hại cho xe và an toàn cho cộng đồng.