XE NÀO SẼ BỊ CHẶN TRONG TP.HCM VÀ HÀ NỘI? NHỮNG THAY ĐỔI ĐÁNG CHÚ Ý VỀ QUY ĐỊNH KHÍ THẢI TỪ NĂM 2026

Chính phủ vừa ký ban hành lộ trình mới nhằm kiểm soát khí thải ô tô ở các đô thị lớn như TP.HCM và Hà Nội, đặt ra những tiêu chuẩn chặt chẽ hơn để giảm thiểu ô nhiễm không khí. Đây là bước tiến lớn trong chiến lược chuyển đổi xanh của Việt Nam, nhưng cũng đặt ra nhiều câu hỏi về khả năng thực thi và ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh.

TỪ NĂM 2026, Ô TÔ SẢN XUẤT TRƯỚC 1999 KIẾN ĐẶT TIÊU CHUẨN EURO 1

Theo lộ trình vừa được ban hành, từ ngày 1.3.2026, ô tô sản xuất trước năm 1999 sẽ phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 1, tương đương Euro 1. Các loại xe từ năm 1999 đến hết 2016 sẽ áp dụng mức 2 (Euro 2), trong khi các xe sản xuất từ năm 2017 đến hết 2021 sẽ phải đạt tiêu chuẩn mức 3 (Euro 3). Đối với các xe này, lộ trình sẽ mở rộng đến năm 2027, cho phép bảo dưỡng, nâng cấp để đạt mức 4 (Euro 4).

SAU NĂM 2027, Ô TÔ SẼ BỊ “SIẾT” KHÍ THẢI THEO CHUẨN MỨC 4

Trong giai đoạn tiếp theo, từ năm 2027 trở đi, ô tô lưu thông trên các địa bàn TP.HCM và Hà Nội sẽ phải đáp ứng tiêu chuẩn khí thải mức 4. Riêng đối với xe sản xuất từ năm 2022 trở đi, tiêu chuẩn Euro 4 sẽ được yêu cầu từ ngày 1.3.2026, còn Euro 5 sẽ bắt buộc từ ngày 1.1.2028. Thời gian chuyển tiếp cũng dành cho các phương tiện cũ hơn, cho phép nâng cấp và bảo dưỡng đến năm 2027 trước khi áp dụng mức cao nhất là Euro 5 vào năm 2032.

Tiêu chuẩn cao hơn tại TP.HCM và Hà Nội gắn liền với các kế hoạch hạn chế phương tiện cũ vào trung tâm

Hai thành phố đông dân nhất Vietnam này đã chuẩn bị các phương án hạn chế xe dựa trên tiêu chuẩn khí thải. TP.HCM dự kiến xây dựng vành đai hạn chế xe chạy xăng, dầu vào trung tâm từ năm 2024, trong đó các phương tiện không đạt Euro 4 hoặc Euro 2 (đối với xe máy) sẽ bị hạn chế truy cập vào khu vực nội đô. Các phương tiện tải nặng chạy dầu diesel còn bị cấm hoàn toàn.

Hai thành phố cũng định hướng phát triển các phương tiện không phát sinh khí thải, năng lượng sạch, năng lượng tái tạo và xe được cấp phép đặc biệt để giảm tác động xấu đến môi trường. Trong giai đoạn 2027-2032, phạm vi hạn chế sẽ mở rộng, bao gồm cả xe máy dưới Euro 2 và ô tô dưới Euro 4 trong trung tâm. Từ năm 2032 trở đi, các khu vực này sẽ nâng tiêu chuẩn khí thải từ thấp đến cao hơn, mở rộng vùng phát thải thấp.

Hệ thống giám sát tự động cũng sẽ được lắp đặt tại các cửa ngõ và các điểm giao thông trọng điểm, gồm 58 camera nhận diện biển số tự động (ANPR) từ 2026-2032 và thêm khoảng 200 vào năm 2032 nhằm tự động phát hiện các phương tiện vi phạm tiêu chuẩn khí thải.

HÀ NỘI CŨNG ĐANG ĐỔI MỚI VỚI GIẢI PHÁP HẠN CHẾ PHƯƠNG TIỆN

Thành phố Hà Nội mới đây đã ban hành nghị quyết hạn chế phương tiện trong khu vực vành đai 1, bắt đầu thí điểm từ 1.7.2026. Trong đó, 9 phường trung tâm như Hoàn Kiếm, Ba Đình, Tây Hồ, và một số khu vực lân cận sẽ áp dụng vùng phát thải thấp, nhằm giảm ùn tắc và nâng cao chất lượng không khí. Chính quyền dự tính hạn chế các xe sử dụng động cơ xăng, dầu theo khung giờ phù hợp, tạo cơ sở để nâng cao tiêu chuẩn khí thải trong tương lai.

Chuyên gia: “Nếu cứ bàn lùi, không thể kiểm soát khí thải”

Thống kê của Cục Đăng kiểm VN cho thấy, nếu áp dụng các tiêu chuẩn từ mức 1 đến 3, tỷ lệ xe không đạt tiêu chuẩn chỉ chiếm 3-9%. Tuy nhiên, ở mức 4, tỷ lệ này tăng lên đến hơn 16%, phần lớn là xe tải phục vụ sản xuất. Với mức 5, số lượng xe thương mại từ 2022 trở lên không đạt tiêu chuẩn cũng chiếm khoảng 15%. Mặc dù con số này khá lớn, nhưng các phương tiện sẽ cần nâng cấp và bảo dưỡng tốt hơn, giúp tỷ lệ xe không đạt tiêu chuẩn giảm trong thời gian tới.

Thời điểm áp dụng mức 4 và 5 tại các đô thị lớn có thể tạm hoãn cho các khu vực như TP.HCM và Hà Nội để tránh gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động logistics và kinh doanh. Chính phủ có thể cho phép các địa phương chủ động quy định các mức cao hơn cho vùng cần thiết, đảm bảo sự linh hoạt phù hợp tình hình thực tế.

Chuyên gia hoan nghênh lộ trình này vì đã tính toán kỹ lưỡng

TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí Sạch Việt Nam, nhận định lộ trình kiểm soát khí thải của Chính phủ là khả thi, phù hợp với kế hoạch chuyển đổi xanh của quốc gia. Ông cho biết, các tiêu chuẩn Euro 4, Euro 5 đã được đề xuất từ lâu, việc xây dựng kế hoạch này dựa trên quá trình chuẩn bị cẩn thận, với mục tiêu thúc đẩy các giải pháp đồng bộ như xe điện, giao thông công cộng, đường sắt đô thị để giảm ô nhiễm.

Ông Tùng cũng nhấn mạnh rằng việc áp đặt tiêu chuẩn khí thải chặt chẽ hơn là phản ánh sự cấp thiết của vấn đề ô nhiễm, đặc biệt ở các khu vực nội đô đông đúc như Hà Nội và TP.HCM. Các nguyên nhân ô nhiễm còn đến từ nhiều phía, song giao thông luôn đứng đầu trong danh sách. Nếu lùi bước, Việt Nam sẽ khó kiểm soát được vấn đề này trong tương lai.

Chuyên gia cảnh báo về khó khăn trong kiểm soát khí thải

Trong bối cảnh đó, hoạt động kiểm soát phương tiện cũ hơn, kèm theo các biện pháp hỗ trợ như bảo dưỡng, nâng cấp, sẽ giúp giảm tỷ lệ xe không đạt chuẩn. Tuy nhiên, việc linh hoạt cho từng địa phương, đặc biệt tại các vùng ngoại thành, sẽ giúp quá trình thực thi hiệu quả hơn, tránh gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất và đời sống.

Việc cộng hưởng từ các chính sách của nhà nước, nỗ lực của doanh nghiệp và ý thức của người dân là chìa khóa để đạt mục tiêu giảm ô nhiễm không khí. Đây là một hành trình dài, đòi hỏi sự đồng lòng của tất cả các bên để hướng tới một môi trường đô thị trong lành hơn.