BỘ TƯ PHÁP VÀ BỘ CÔNG AN ĐỀ XUẤT HƯỚNG MỚI ĐỂ PHÁT TRIỂN CÔNG DÂN SỐ: ĐÁP ỨNG NGUỒN LỰC VÀ QUYỀN LỢI HỌC TẬP TỪ DỰ ÁN SỐ

HÀI HÒA GIỮA THỤ HƯỞNG VÀ NGHĨA VỤ TRONG CHƯƠNG TRÌNH PHÁT TRIỂN CÔNG DÂN SỐ

Ngày 13.1, Bộ Tư pháp tổ chức hội đồng thẩm định dự thảo nghị quyết của Chính phủ về phát triển công dân số. Dự thảo này do Bộ Công an chủ trì soạn thảo nhằm thúc đẩy sự tham gia của người dân vào quá trình phát triển dân số trong kỷ nguyên số. Không giống các chính sách truyền thống, điểm công dân số được xây dựng để khuyến khích, không hạn chế quyền lợi hay xử phạt.

Theo đề xuất, hệ thống điểm công dân sẽ dựa trên nền tảng định danh và xác thực điện tử VNeID. Công dân sẽ được phân loại thành ba mức: chưa đạt mức độ tham gia cơ bản dưới 100 điểm, đạt mức tham gia cơ bản từ 100 đến 349 điểm, và tham gia tích cực từ 350 điểm trở lên. Điểm số sẽ phản ánh các hoạt động tham gia trên môi trường số của từng cá nhân.

Mức độ tham gia càng cao, công dân sẽ nhận được các ưu đãi về phí và lệ phí khi thực hiện thủ tục hành chính. Bộ Công an nhấn mạnh rõ ràng rằng điểm công dân không nhằm xử phạt hay hạn chế quyền lợi, mà nhằm khuyến khích người dân tích cực tham gia và thực hiện các nghĩa vụ của mình trong phát triển dân số.

Tại buổi thẩm định, các thành viên hội đồng đều đánh giá cao ý nghĩa và mục tiêu của nghị quyết. Tuy nhiên, ý kiến cũng bày tỏ một số băn khoăn về phương pháp xây dựng hệ thống và những quy định liên quan.

Bà Mai Thị Thanh Bình, đại diện Bộ KH-CN, đề nghị cần nghiên cứu kỹ hơn về khái niệm “xếp hạng, phân loại công dân”, đảm bảo phù hợp với Hiến pháp và quyền con người. Bên cạnh đó, cần rà soát các tiêu chí để đảm bảo độ khả thi, công bằng, phù hợp với mọi đối tượng về độ tuổi, trình độ hay điều kiện kinh tế-xã hội. Việc quy định chấm điểm có thể gây ra nhận thức xung đột hoặc dẫn đến bất bình đẳng, nhất là giữa những người am hiểu công nghệ và các nhóm yếu thế.

Một số ý kiến còn lo ngại rằng, việc phân nhóm “tích cực”, “cơ bản” hay “phổ thông” để hưởng các mức ưu đãi khác nhau có thể tạo ra sự phân biệt chưa công bằng. Chính vì vậy, cần có cách tiếp cận khuyến khích hơn thay vì bắt buộc, giúp người dân dễ dàng tiếp cận và hưởng lợi một cách minh bạch.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú bổ sung, nhiều thuật ngữ như “điểm”, “xếp hạng” hay “phân loại” chưa thống nhất, dễ gây hiểu nhầm. Ông đề nghị chuyển sang cách tiếp cận dựa trên “ngưỡng” hoặc “mức khuyến khích” để phù hợp pháp luật và không gây tác động tiêu cực đến quyền con người.

Ngoài ra, các thành viên cũng đề nghị làm rõ hơn các quy định về nghĩa vụ của công dân, tránh gây áp lực hoặc gắn kết quá chặt chẽ với các luật đã có, đồng thời cân nhắc kỹ về chính sách giảm thuế, phí và lệ phí. Chính sách này cần rõ ràng về phương án, lộ trình thực hiện, đảm bảo tính khả thi và phù hợp với hệ thống pháp luật như luật Thuế, luật Giao dịch điện tử hoặc luật Tổ chức Chính phủ.

Trong quá trình thẩm định, các ý kiến đều thống nhất rằng cần có những điều chỉnh để đảm bảo hệ thống điểm số thực sự phát huy hiệu quả tích cực, vừa thúc đẩy người dân tham gia tích cực, vừa đảm bảo công bằng xã hội. Các nhà quản lý đều nhận thức rõ ràng về trách nhiệm tạo ra các hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, nhằm xây dựng một nền dân số khỏe mạnh, từ đó góp phần phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên số.