KHI GIA ĐÌNH VÔ TÌNH LÀM MẤT CƠ HỘI NUÔI DƯỠNG NHỮNG CON NGƯỜI TỰ LẬP

Có một thực tế đáng lo ngại đang diễn ra trong xã hội ngày nay khi phần lớn học sinh trung học phổ thông ít tham gia vào hoạt động lao động tại nhà. Thống kê và khảo sát sơ bộ từ gần 150 học sinh của ba lớp cho thấy ít nhất 30-40% em không biết tự ủi quần áo đi học, và tỷ lệ tương tự đối với các công việc như gặt đồ, quét nhà, rửa chén. Điều này đặt ra câu hỏi về vai trò và trách nhiệm của gia đình trong việc giáo dục kỹ năng sống cho con cái.

Nhiều phụ huynh tin rằng nhiệm vụ của con chỉ là học hành, còn mọi việc nhỏ lớn đều do cha mẹ đảm nhận. Từ việc dọn dẹp phòng, rửa chén cho đến nấu ăn hay quản lý chi tiêu, gần như tất cả đều thuộc về trách nhiệm của người lớn. Sự hy sinh này xuất phát từ tình thương, nhưng kéo theo hệ quả lâu dài là trẻ em dần mất đi cơ hội phát triển tính tự lập, kỹ năng sống cần thiết để tự tin bước vào cuộc đời.

Chuyên gia tâm lý giáo dục nhấn mạnh, tuổi học sinh THPT là giai đoạn chuyển tiếp quan trọng, là bước đệm để trẻ chuẩn bị cho cuộc sống trưởng thành. Thiếu kỹ năng sống không chỉ gây khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày mà còn làm giảm khả năng thích nghi khi phải sống xa gia đình, đi làm hoặc xây dựng cuộc sống riêng. Thậm chí, nhiều em hình thành tâm lý ỷ lại, thụ động, vì mọi thứ đã có người khác lo liệu.

Nhiều nhà quan niệm vốn cho rằng việc nhà sẽ gây ảnh hưởng đến thành tích học tập của học sinh, nhưng thực tế lại ngược lại. Học sinh biết chia sẻ nhà cửa, công việc nội trợ thường có ý thức trách nhiệm cao hơn, quản lý thời gian tốt hơn và trở nên tự lập rõ rệt. Những kỹ năng này không cản trở mà còn bổ trợ cho quá trình học tập, giúp các em hình thành nhân cách toàn diện.

Việc giúp đỡ trong gia đình, nếu được tổ chức hợp lý, không chiếm nhiều thời gian mà còn mang lại lợi ích to lớn. Những hoạt động như tự nấu ăn, giặt giũ, sắp xếp không gian sống chính là bài học làm chủ cuộc sống, rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì và khả năng giải quyết vấn đề trong đời thường — những điều mà sách vở khó truyền đạt nhưng quan trọng không kém.

Chính gia đình là nơi hình thành nền tảng thói quen, kỹ năng sống của trẻ. Trẻ em không tự nhiên biết làm việc nhà mà sẽ học theo người lớn qua quan sát và hướng dẫn. Nếu cha mẹ luôn làm thay hoặc không giao nhiệm vụ phù hợp, trẻ sẽ không hình thành ý thức trách nhiệm. Ngược lại, khi các gia đình biết tạo điều kiện, phân công công việc phù hợp độ tuổi như rửa chén, quét nhà hay nấu ăn đơn giản, và quan tâm hướng dẫn kiên nhẫn thay vì trách móc, trẻ sẽ phát triển các kỹ năng sống cần thiết cho tương lai.

Không nên đợi đến khi con rời khỏi nhà mới bắt đầu dạy trẻ tự lập. Nếu chuẩn bị từ sớm, các em sẽ tự tin, chủ động hơn khi tiếp xúc với cuộc sống độc lập. Ngược lại, nếu để trẻ lớn lên mà thiếu kỹ năng, các bài học về trách nhiệm và tự lập sẽ mang lại áp lực rất lớn.

Trong các chương trình học, nhà trường đã lồng ghép nhiều bài học về kỹ năng sống qua các bài thơ, bài tập nhỏ, các hoạt động thực hành đơn giản. Tuy nhiên, giữa lý thuyết và thực hành còn khoảng cách không nhỏ. Để thực sự chuẩn bị cho con trẻ, cần có sự hợp tác tích cực và nhất quán từ gia đình, làm hành trang vững chắc để các em bước vào đời.