KIẾN TRÚC ĐÔ THỊ NÉN CHẶT: KHI NHÀ LÀ NƠI GẬP GỌN ĐẾN NGHẸT THỞ

Trong bối cảnh Hong Kong sở hữu những tòa nhà chọc trời lung linh, bóng dáng của những khu chung cư cũ kỹ, chật chội vẫn hiện hữu không thể tránh khỏi. Đó là minh chứng rõ nét cho mặt trái của đô thị đắt đỏ nhất thế giới, nơi con người phải sống trong những không gian nhỏ bé đến mức nghẹt thở.

Những căn hộ siêu nhỏ, giống như những chiếc hộp diêm khổng lồ, xếp chồng lên nhau trong các tòa nhà cao hàng chục tầng, phản ánh cuộc sống nén chặt, thiếu không gian, thiếu riêng tư. Một căn phòng chỉ rộng từ 1,39 đến 1,67 mét vuông, với giá khoảng 7,5 triệu đồng, là thực tế hằng ngày của hơn 200.000 cư dân Hong Kong. Những căn hộ này, gọi là nhà quan tài, không chỉ là nơi trú ngụ mà còn là biểu tượng của sự đô thị hóa quá mức, thiếu chuẩn mực và cực đoan.

Nhìn từ dưới lên, mặt tiền của các cao ốc chen chúc là một bức tranh rối rắm: hàng trăm ô cửa sổ nhỏ xíu, dây điện chằng chịt, quần áo phơi lơ lửng xen lẫn nhau. Với diện tích đất hạn chế, dân số ngày càng đông, Hong Kong buộc phải phát triển nhà ở theo chiều cao. Tuy nhiên, những biện pháp này mang theo lo ngại về an toàn, đặc biệt khi xảy ra hỏa hoạn hoặc tai nạn khác.

Trong những khu nhà cũ kỹ, những căn hộ tạm bợ không có không gian sinh hoạt hợp lý, không ánh sáng tự nhiên, không vệ sinh chung, trở thành nơi cư trú của các nhóm dân nghèo, người già hoặc nhân viên nhiều nghề khác nhau. Từ cuối những năm 1950, nhà quan tài trở thành giải pháp tạm thời, rồi dần trở thành nhà ở chủ yếu của tầng lớp lao động nghèo, đẩy họ vào vòng luẩn quẩn của cảnh nghèo đói và bệnh tật.

Chương trình khảo sát của Hiệp hội Tổ chức Cộng đồng (SoCO) cuối năm nay cho thấy: hầu hết cư dân trong các căn hộ nhỏ này đều chịu cảnh nóng bức, thiếu gió, hóa đơn điện nước cao, trong khi thu nhập trung bình không thể bù đắp nổi chi phí sinh hoạt. Những số liệu đó phản ánh rõ ràng tình trạng nghèo đói, thiếu chuẩn mực sống, và những tác động tiêu cực về sức khỏe thể chất lẫn tinh thần của người dân.

Chính phủ Hong Kong đã bắt đầu có các biện pháp quyết liệt nhằm giải quyết tình trạng này. Các hoạt động nâng cấp và cải tạo các SDU, nhà lồng đã được triển khai nhằm cải thiện tiêu chuẩn sống, đồng thời xây dựng các phòng sinh hoạt cộng đồng miễn phí, nhằm tăng cường gắn kết và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân sống trong các căn hộ nhỏ bé. Trong năm 2024, đã có hơn 15 phòng sinh hoạt cộng đồng được mở ra, phục vụ hàng trăm nghìn cư dân.

Ngoài ra, Luật Nhà ở Cơ bản được thông qua, đặt ra tiêu chuẩn tối thiểu cho các SDU, xử phạt nặng chủ nhà không đạt tiêu chuẩn, đồng thời cam kết xóa bỏ các nhà lồng, nhà quan tài trước năm 2049. Chính quyền dự tính có tới 30% trong số 110.000 SDU cần cải tạo lớn, phần còn lại sẽ được sửa chữa nhỏ, nhằm từng bước nâng cao điều kiện sống.

Dù vậy, những câu chuyện về cuộc sống trong các căn hộ nhỏ đến mức nghẹt thở vẫn còn tồn tại. Một căn phòng nhỏ, chật ních đồ đạc, không có không gian riêng tư, và đặc biệt là không khí mùi ẩm mốc, thiếu ánh sáng tự nhiên, trở thành nơi trú ngụ của những người yếu thế nhất xã hội. Nhà vệ sinh chung, ánh sáng yếu ớt, máy điều hòa hoặc quạt chạy cật lực để chống lại cái nóng oi bức. Họ phải sống trong điều kiện nguy hiểm, thiếu vệ sinh, dễ mắc các bệnh về hô hấp, trầm cảm và lo âu.

Các câu chuyện này đã phần nào được ghi nhận qua các cuộc khảo sát, phỏng vấn của các tổ chức như SoCO và các báo cáo quốc tế. Nhiều cư dân, trong đó có người cao tuổi, nhân viên giao hàng hay nhân viên văn phòng, buộc phải chấp nhận sống trong những căn nhà nhỏ bé để duy trì cuộc sống. Một số còn phải sống trong các căn hộ kiểu nhà lồng, từ lâu đã trở thành di tích của quá khứ nghèo đói.

Trong bối cảnh đó, chính quyền Hong Kong đã bắt đầu đặt ra các kế hoạch rõ ràng nhằm cải thiện điều kiện sống, cung cấp nhà công giá rẻ cho người thu nhập thấp, giảm thời gian chờ đợi và đảm bảo tiêu chuẩn về an toàn, vệ sinh. Tuy còn nhiều thử thách phía trước, nhưng nỗ lực này cho thấy quyết tâm làm dịu bớt cơn khủng hoảng nhà ở xảy ra trong đô thị phát triển vượt mức này.