KỲ VINH QUANG CỦA “BÓNG MA ĐÁY SÔNG” TRÊN ĐẤT ĐỒNG THÁP

Năm 2018, tại Đồng Tháp, một sự kiện hiếm gặp đã thu hút sự chú ý của cư dân địa phương cũng như giới nghiên cứu về sinh thái. Trong lúc kiểm tra lưới đáy – một hình thức đánh bắt phổ biến trên sông – một ngư dân đã bắt gặp một hiện tượng lạ thường: lưới bị kéo căng bất thường, sau đó từ dưới đáy sông xuất hiện một thân hình khổng lồ, dẹt, trượt dần lên mặt nước, khiến cả khúc sông như tạm thời “nín thở”.

Theo thông tin từ Báo VietnamNet, cá đuối nước ngọt khổng lồ này được kéo lên bờ trong sự chứng kiến của nhiều người. Ước tính, con cá nặng hơn 220 kg, chiều ngang khoảng 2 mét, dài gần 4,5 mét tính cả đuôi. Điều kỳ lạ là dù bị mắc lưới, cá vẫn còn sống sót, liên tục quẫy mạnh, cho thấy sức sống mãnh liệt của sinh vật này, đã từ lâu được mệnh danh là “bóng ma đáy sông”.

Việc đưa một sinh vật to lớn như vậy lên bờ và vận chuyển về thành phố Cao Lãnh không hề đơn giản, đòi hỏi sự hợp sức của nhiều người cùng các phương tiện vận chuyển chuyên dụng. Người dân địa phương cho biết, đây là một hiện tượng rất hiếm gặp trong nhiều năm qua. Trước đó, tại khu vực Hồng Ngự, người ta từng bắt được cá đuối nặng khoảng 110 kg, còn ở An Giang, cá đuối nặng từ 130-135 kg. Tuy nhiên, việc bắt được cá đuối vượt mốc 200 kg gần như chỉ xuất hiện trong các câu chuyện truyền miệng của các ngư phủ lớn tuổi, trăm năm mới có lần.

Loài cá đuối nước ngọt lớn nhất thế giới, với tên khoa học là Urogymnus polylepis, thường sinh sống trong các hệ thống sông lớn như Mekong, Chao Phraya và một số dòng sông ở Đông Nam Á. Cá trưởng thành có thể nặng trên 300 kg và thân rộng hơn 2 mét, kích thước này khiến bất cứ ai lần đầu thấy cũng phải trầm trồ kinh ngạc.

Khác với hình ảnh hung dữ hay “quái ngư” thường gán cho, cá đuối nước ngọt là loài sống đáy, kín đáo và ít khi phát hiện. Ban ngày, chúng thường vùi mình trong lớp bùn cát, chỉ để lộ đôi mắt và gần như hòa nhập vào môi trường. Chính đặc điểm này khiến sinh vật này phần lớn trở thành bí ẩn đối với con người sinh sống quanh dòng sông.

Các nhà sinh thái học nhận định, hình ảnh một “quái ngư” nặng hơn 220 kg xuất hiện không chỉ đơn thuần là câu chuyện hiếm lạ. Để đạt kích thước đó, cá đuối phải sống trong môi trường nước sạch, rộng lớn, có nguồn thức ăn phong phú và ít bị xáo trộn trong hàng chục năm. Điều này phần nào phản ánh rằng, hệ sinh thái dưới đáy sông Mekong vẫn còn đủ điều kiện để nuôi dưỡng những sinh vật khổng lồ như vậy.

Trong vai trò sinh thái, cá đuối nước ngọt đóng vai trò “kỹ sư đáy sông”. Chúng giúp kiểm soát quần thể cá nhỏ, giáp xác và sinh vật không xương sống, đồng thời khuấy trộn trầm tích khi di chuyển, góp phần duy trì cân bằng sinh thái của dòng sông. Ngược lại, sự vắng bóng của những sinh vật khổng lồ này do bị đánh bắt quá mức, biến đổi dòng chảy hoặc ô nhiễm nguồn nước đang đe dọa làm mất cân bằng hệ sinh thái tự nhiên.

Hiện tại, “quái ngư” của sông Tiền đang đứng trước những mối đe dọa nghiêm trọng. Các hoạt động khai thác quá mức, xây đập thủy điện và ô nhiễm đang làm giảm mạnh số lượng của loài cá đuối nước ngọt khổng lồ này. Trên thế giới, chúng đã được xếp vào nhóm loài dễ bị tổn thương, cần được quan tâm bảo vệ để duy trì sự đa dạng sinh học của hệ sinh thái sông Mekong.