SỤT LÚN GIA TĂNG – THẢM HỌA ĐANG NGÀY CÀNG RỖNG RỘI Ở TP.HCM

Trong những tháng gần đây, người dân TP.HCM liên tục đối diện với thực trạng đường xá xuống cấp nghiêm trọng, đặc biệt tại khu vực phường Phú Thuận, quận 7, nơi mặt đường đường Huỳnh Tấn Phát bị sụt lún tạo thành những lòng chảo nguy hiểm. Mỗi khi gặp mưa lớn, các đoạn đường này trở thành nơi đọng nước, gây khó khăn trong lưu thông, lấn làn dẫn đến nguy cơ tai nạn gia tăng. Không chỉ riêng khu vực này, nhiều tuyến đường khác trong thành phố cũng thường xuyên rơi vào tình trạng ngập úng do mưa lớn kết hợp triều cường, gây ảnh hưởng lớn đến đời sống và phát triển giao thông.

Theo các cơ quan chức năng, TP.HCM có ít nhất năm tuyến đường thường xuyên bị ngập trong mùa triều cường cao như Huỳnh Tấn Phát, Trần Xuân Soạn, Lê Văn Lương, Đào Sư Tích và quốc lộ 50. Ngoài ra, các tuyến đường như Hồ Học Lãm, quốc lộ 1, Đặng Thị Rành, Kha Vạn Cân, Bạch Đằng, Thảo Điền, Quốc Hương, Nguyễn Văn Hưởng cũng trong danh sách này, đồng thời nằm trong vùng chịu tác động chính của tình trạng sụt lún đất ngày càng trầm trọng.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy tình trạng lún đất tại TP.HCM diễn biến rất phức tạp. Năm 2014, Bộ Tài nguyên và Môi trường cũ đã quan trắc 329 mốc độ cao trên toàn thành phố, trong đó có 111 mốc, chiếm tỷ lệ 33,7%, đã bị mất. Trong số còn lại, có đến 143 mốc, chiếm 43,5%, thể hiện lún từ 5cm đến hơn 70cm sau một thời gian dài, thậm chí có nơi lún tới trên 70cm. Hiện tượng lún trên diện rộng vẫn tiếp diễn, đặc biệt tại các khu vực cũ, nơi có tốc độ lún 5-10cm mỗi năm.

Kết quả từ các số liệu khảo sát còn cho thấy TP.HCM đang đứng thứ hai trong danh sách các đô thị “đang chìm” nhanh nhất trên thế giới, chỉ sau Thiên Tân (Trung Quốc). Số liệu năm 2016 chỉ rõ, trong giai đoạn 2005-2015, nhiều khu vực trong thành phố bị lún hơn 10cm, tổng diện tích bị ảnh hưởng lên tới 239 km², tập trung tại các quận cũ như Bình Chánh, Bình Tân, Thủ Đức, Nhà Bè, quận 8, 7, 2 và 12. Đáng chú ý, điểm đo tại quận 12 đã lún 73,3cm trong 10 năm và đến năm 2017, mức độ lún tại đây đã tăng lên 81,7cm.

Tiến sĩ Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Bền vững thuộc Trường ĐH Tài Nguyên và Môi trường TP.HCM cho biết các kết quả nghiên cứu gần đây cho thấy tình trạng lún đất vẫn liên tục diễn ra và ngày càng trầm trọng hơn. Ông cũng nhấn mạnh về các nguyên nhân chính như nền địa chất yếu, hoạt động khai thác nước ngầm quá mức, tải trọng từ hoạt động giao thông và xây dựng quá mức trong đô thị.

Theo JICA, từ 1990 đến nay, tốc độ sụt lún nền đất tại TP.HCM vào khoảng 2-5cm mỗi năm, tập trung nhiều ở các khu vực xây dựng tập trung như các công trình thương mại, gây ra những ảnh hưởng tiêu cực không nhỏ đến hệ thống hạ tầng và sinh hoạt của người dân. Trong khi mực nước biển tăng trung bình 1cm mỗi năm thì đất nền thành phố lún nhanh hơn gấp đôi, đồng thời kết hợp với triều cường, làm cho nguy cơ thành phố dần “chìm” theo thời gian khá rõ rệt.

Chuyên gia cho rằng thực trạng này đặt ra những thách thức lớn cho kế hoạch phát triển bền vững TP.HCM. Nghiên cứu của nhóm các nhà khoa học về khả năng dự báo cho thấy nếu không có giải pháp kịp thời, tình trạng lún đất không chỉ gây trượt ngã hạ tầng mà còn kéo theo các hệ lụy về kinh tế, xã hội nghiêm trọng.

Trong giai đoạn 2005-2015, các khu vực trung tâm nội thành như quận 1, 3, 5, 6, 10, 11 đã có tốc độ lún giảm xuống dưới 1cm, tuy nhiên các khu vực ven sông như quận 7, 8, Bình Tân, H.Nhà Bè và khu vực Tân Cảng, Thảo Điền vẫn lún rất nhanh, có nơi lên đến 5cm mỗi năm. Tại các khu vực này, tình trạng lún cục bộ còn đặc biệt nghiêm trọng, gây ra những hậu quả rõ rệt qua các đợt khảo sát định kỳ từ năm 2019.

Các chuyên gia cảnh báo rằng sụt lún đất dù diễn ra chậm nhưng nếu không kiểm soát hiệu quả, cộng hưởng với biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan và triều cường ngày càng gia tăng, sẽ gây thiệt hại lớn đến hạ tầng, nhà cửa, công trình công cộng cùng sự phát triển lâu dài của thành phố. Chính vì vậy, việc xây dựng hệ thống giám sát, dự báo và ứng dụng công nghệ tiên tiến là yếu tố quan trọng. Trong nhiều địa phương, như Bắc Kinh, đã có những bước đi rất hiệu quả trong việc lượng hóa nguyên nhân lún đất để đưa ra các giải pháp phù hợp.

Một thực trạng đáng lo ngại khác là tình trạng lún cục bộ, đặc biệt dọc theo sông Sài Gòn và các khu vực ven sông như Thảo Điền, gây ngập úng thường xuyên sau mưa lớn, khiến cuộc sống của người dân trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Trong năm 2019, chính quyền TP.HCM đã thực hiện dự án xác định lại cao độ các mốc sụt lún, qua đó xác nhận nhiều điểm trong 12 năm bị lún tới hàng chục centimet, thậm chí có nơi lên tới hơn 50cm.

Trong bối cảnh đó, việc theo dõi sát và dự báo chính xác các diễn biến của sụt lún đất là vô cùng cấp bách để có những biện pháp ứng phó phù hợp, đảm bảo sự bền vững cho sự phát triển của TP.HCM trong tương lai.