CẢNH BÁO TỪ THỊ TRƯỜNG MUA SẮM ONLINE: TIỀN NHIỀU, RỦI RO CŨNG KHÔN LƯỜNG

Giá trị giao dịch hàng hóa qua các sàn thương mại điện tử tại Việt Nam đã đạt con số kỷ lục, 305.900 tỷ đồng trong chín tháng đầu năm 2025, tăng gần 34,4% so với cùng kỳ năm trước. Trung bình mỗi tháng, người Việt chi gần 34.000 tỉ đồng (tương đương 1,3 tỷ USD) để mua sắm trực tuyến, vượt xa mức 1 tỷ USD của năm 2024. Câu chuyện về thị trường này đang phản ánh rõ nét sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng của người Việt.

THÁI ĐỘ MUA SẮM ĐÃ KHÁC XƯA

Nếu như trước đây, người tiêu dùng chỉ mua sắm khi có nhu cầu rõ ràng như tìm đồ gia dụng, bàn ghế hay thiết bị điện thì nay, hành vi đã chuyển hướng hoàn toàn. Một bạn trẻ chia sẻ: “Trước đây, tôi chỉ mua khi cần thật sự, như muốn mua nồi chiên hay bàn làm việc, mới lên sàn tìm. Giờ thì khác, nhiều khi nằm lướt TikTok thấy bộ đồ đẹp quá là bấm ‘thêm vào giỏ hàng’ liền. Không hẳn cần, mà chỉ vì thích thôi.” Những hành vi này thể hiện rõ xu hướng tiêu dùng theo cảm xúc, dễ dàng và nhanh chóng hơn.

NGƯỜI MUA KHÔNG CHIA RẼ ONLINE VÀ OFFLINE

Theo các chuyên gia, việc tiếp cận nội dung livestream, video ngắn và các nội dung giải trí đã làm thay đổi hoàn toàn thói quen tiêu dùng tại Việt Nam. Mua sắm không chỉ để thỏa mãn nhu cầu vật chất mà còn là để tận hưởng niềm vui sau giờ làm việc. Anh Minh Phương, nhân viên văn phòng 28 tuổi, kể: “Giờ tin nhắn của shipper toàn là số, nhiều đến mức không còn phản hồi. Trước đây còn ghi ‘có 1 đơn nha anh’, giờ đọc xong cũng chẳng nhớ mình mua gì.” Chuyện săn đơn, chờ đợi và săn sale đã trở thành phần không thể thiếu của đời sống đô thị, khiến các đơn hàng ngày càng nhiều, kiện hàng chất thành đống trong căn hộ chung cư.

CHƯƠNG TRÌNH KHUYẾN MÃI ĐA DẠNG, THƯƠNG CHẠY GÂY ẢNH HƯỞNG

Các nền tảng TMĐT như Shopee, Lazada, TikTok Shop và Tiki không ngừng tung ra các chương trình khuyến mãi: voucher, giảm giá sốc, miễn phí vận chuyển, livestream cùng các KOL, nghệ sĩ. Không chỉ thế, các chiến dịch ngoài trời với khẩu hiệu chốt đơn rực rỡ xuất hiện khắp nơi. Chị Quỳnh Mai, nhân viên truyền thông 30 tuổi, chia sẻ: “Tủ đồ của tôi đến 60-70% là đồ mua trên TikTok Shop. Các mặt hàng rẻ, mẫu mã trẻ trung, cập nhật liên tục. Xem livestream, thấy người ta mặc đồ thật, dễ hình dung phong cách, nên dễ quyết định mua.”

CHUYÊN GIA NHẬN ĐỊNH VỀ TƯƠNG LAI MUA SẮM TRỰC TUYẾN

Ông Trần Công Hoan, Giám đốc vận hành của SwiftHub, nhận định: “Trong vài năm gần đây, mua sắm trực tuyến trở nên phổ biến nhờ ba yếu tố: người dùng thành thạo công nghệ, cuộc sống bận rộn, và mạng xã hội kích thích mua hàng theo cảm xúc. Chỉ cần thấy một sản phẩm hấp dẫn, người tiêu dùng sẵn sàng chốt đơn ngay. Các con số tiêu dùng hàng tháng phản ánh rõ thói quen tiêu dùng số đã hình thành mạnh mẽ.”

RỦI RO KHÔN LƯỜNG & NHỮNG TRƯỜNG HỢP THƯƠNG ĐAU

Tuy nhiên, việc mua sắm online cũng kéo theo nhiều rủi ro khi người tiêu dùng dễ bị lừa đảo hoặc mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng. Một ví dụ là anh B.M ở TP.HCM, sau nhiều năm mua sữa quảng cáo rầm rộ, tới khi cơ quan chức năng điều tra, anh mới phát hiện đó là sữa giả. Anh kể: “Tôi đã uống mấy năm trời, giới thiệu cho nhiều người thân, vậy mà cuối cùng phát hiện ra sản phẩm này chẳng khác gì hàng giả.” Nhiều người cũng than phiền về việc nhận hàng không đúng chất lượng, như các sản phẩm nội thất, đồ gia dụng, bị giao những mặt hàng ọp ẹp, sơn loang lổ hoặc bị hỏng sau vài ngày sử dụng.

Chị Hoa Văn Khoa, 25 tuổi, tâm sự: “Tôi săn hàng giảm giá vào mỗi buổi livestream, cứ đến 12 giờ là bật điện thoại để canh. Nhiều khi chẳng cần gì, thấy người ta mua rần rần, tôi cũng thêm vào giỏ hàng, cuối cùng lại đầy ứ đồ. Thực tế, có lần mua kệ tủ đầu giường, nhận về thì ọp ẹp, nước sơn chảy loang lổ.”

Trong giới tập gym, thực trạng quảng cáo thực phẩm chức năng tràn lan cũng khiến nhiều người hoang mang. Anh Trọng, 31 tuổi, nói: “Ngày nào cũng thấy các TikToker, KOL, ‘bác sĩ online’ nói về việc bổ sung kẽm, tăng sức mạnh đàn ông. Nhưng mình chẳng biết tin vào đâu, hàng thật hàng giả lẫn lộn.” Quản lý các nền tảng thương mại điện tử cho biết, do khối lượng giao dịch lớn và tốc độ lan truyền nhanh, một số người bán lợi dụng kẽ hở để bán hàng kém chất lượng. Điều này gây giảm niềm tin của người tiêu dùng, nhiều shop phải đóng cửa do ế ẩm.

HỒI SINH VÙNG ĐẤT CÒN NHIỀU CƠ HỘI

Chuyên gia Trần Lâm nhận định rằng, cuộc sống bận rộn khiến người Việt yêu thích mua sắm online vì sự tiện lợi, nhanh chóng và chi phí thấp. Thống kê hơn 1 tỷ USD mỗi tháng dành cho TMĐT cho thấy niềm tin của người tiêu dùng đã lớn hơn và hành vi tiêu dùng cũng thay đổi rõ rệt. Người mua giờ đây không còn phân biệt trực tuyến hay ngoài đời thật; điều họ quan tâm là ai bán hàng uy tín, đáng tin cậy.

Các quy định mới về minh bạch thông tin, trách nhiệm của các bên trong hoạt động livestream và bán hàng online đang được hoàn thiện trong dự thảo luật Thương mại điện tử. Đây là bước đi quan trọng nhằm hạn chế các hành vi gian lận, hàng giả, đồng thời xây dựng một thị trường minh bạch, lành mạnh hơn. Các đại biểu Quốc hội cũng đề nghị bổ sung trách nhiệm rõ ràng cho người bán, nhà sản xuất, các nền tảng, nhằm giảm thiểu thiệt hại cho người tiêu dùng và thúc đẩy phát triển kinh tế số bền vững.