PHẢN ỨNG THẬN TRỌNG TRƯỚC CẢNH BÁO NGUY CƠ KHUNG HOẠCH TẠI EO BIỂN HORMUZ
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 14.3 đã kêu gọi cộng đồng quốc tế nhanh chóng điều động tàu chiến tới eo biển Hormuz để phối hợp cùng Hải quân Mỹ bảo vệ các tàu chở dầu thương mại trong bối cảnh cuộc xung đột tại Trung Đông đã bước sang tuần thứ ba, đe dọa nghiêm trọng an ninh hàng hải khu vực này. Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump hy vọng các quốc gia như Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh sẽ sớm tham gia liên minh hàng hải này để đối phó với các nguy cơ ngày càng gia tăng.
Trong khi đó, phản ứng từ các nước đối tác vẫn hết sức thận trọng. Ông Takayuki Kobayashi, Trưởng ban chính sách của đảng Dân chủ tự do Nhật Bản, cho biết Tokyo sẽ xem xét việc triển khai tàu chiến đến Hormuz rất cẩn trọng, đồng thời nhấn mạnh rằng “theo mặt pháp lý, chúng ta không loại trừ khả năng này, nhưng cần phải xét đến tình hình thực tế của cuộc xung đột hiện tại”. Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc cũng cho biết sẽ xem xét kỹ lưỡng đề xuất của Mỹ, còn quân đội Anh vẫn đang thảo luận các phương án khả thi.
Tổng thống Trump còn tuyên bố Mỹ đã “phá hủy 100% năng lực quân sự của Iran”, nhưng đồng thời thừa nhận Iran vẫn có khả năng tiến hành các cuộc tấn công nhỏ, sử dụng UAV, thủy lôi hoặc tên lửa tầm ngắn nhằm vào các tàu hoạt động trong khu vực. Phản ứng từ Iran, qua tờ The Guardian, cho rằng tuyên bố này dựa trên “những lời bịa đặt”. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cảnh báo các quốc gia cần “kiềm chế hành động gây leo thang để tránh làm trầm trọng thêm xung đột”.
NHỮNG NGUY CƠ VÀ THÁCH THỨC TRÊN CHIẾN TRƯỜNG
Các chuyên gia đánh giá rằng, về mặt địa lý, Iran có lợi thế triển khai tấn công các tàu Mỹ và đồng minh đi qua eo biển Hormuz do kiểm soát vùng đất cao phía bắc, từ đó có thể dễ dàng sử dụng UAV hoặc tên lửa tầm ngắn nhằm gây tổn thất. Bên cạnh đó, tình hình địa chất eo biển hẹp tạo ra giới hạn về khả năng phản ứng của tàu các bên khi có cuộc tấn công xảy ra.
Bà Rosemary Kelanic, Giám đốc chương trình Trung Đông tại tổ chức Defense Priorities, nhấn mạnh rằng nhiệm vụ điều tàu chiến tới Hormuz là vô cùng nguy hiểm. Bà cảnh báo Iran kiểm soát vùng đất cao ở phía bắc eo biển, từ đó có thể đa dạng hóa phương thức tấn công, trong khi các tàu thương mại lại rất dễ bị tấn công bất ngờ do không gian hạn chế, thời gian phản ứng ngắn.
Số liệu từ Cơ quan Điều hành thương mại hàng hải Anh cho thấy ít nhất 17 tàu đã bị tấn công quanh eo biển, vịnh Ba Tư và vịnh Oman kể từ đầu xung đột. Trong ngày 14.3, Iran nhấn mạnh tất cả các quốc gia, trừ Mỹ, Israel và các đồng minh của hai nước này, đều có thể đi qua eo biển. Thế nhưng, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã tuyên bố rõ ràng rằng đại đa số các tàu sẽ chỉ bị cấm vận nếu thuộc về kẻ thù của Iran, còn các tàu khác vẫn được tự do di chuyển.
MỸ DẦN HỤT HƠI TRONG TÌNH HÌNH CHIẾN TRANH
Theo tờ Financial Times, chính quyền Mỹ đã tiêu tốn lượng lớn đạn dược và tên lửa chỉ trong thời gian ngắn từ khi xung đột bắt đầu, làm dấy lên lo ngại về nguồn dự trữ và khả năng duy trì chiến dịch. Các nguồn tin tiết lộ rằng Washington đã sử dụng một lượng vũ khí tương đương nhiều năm sản xuất, trong đó kho tên lửa Tomahawk bị cho là ở mức báo động. Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế ước tính rằng, từ ngày 28.2 đến nay, quân đội Mỹ đã phóng ít nhất 168 quả Tomahawk trong 100 giờ đầu tiên; đến thời điểm hiện tại, số lượng này đã lên đến ít nhất 400 quả, tiêu tốn khoảng 800 triệu USD, chiếm khoảng 10% dự trữ của Mỹ và làm tăng áp lực lên kho dự trữ vũ khí chiến lược.
Chính sách phòng thủ đắt đỏ cũng gây khó khăn. Thượng nghị sĩ Mark Kelly lo ngại rằng, trong khi các hệ thống phòng không như Patriot hay THAAD có giá hàng triệu USD mỗi quả, thì UAV của Iran chỉ khoảng 30.000 USD, khiến chi phí cho việc đối phó trở nên không bền vững nếu chiến sự kéo dài. Các quan chức Mỹ ước tính rằng, trong 6 ngày đầu của chiến dịch không kích Iran, chi phí đã vượt quá 11 tỷ USD. Điều này đặt ra câu hỏi lớn về khả năng duy trì kho dự trữ trong dài hạn khi chiến tranh diễn ra theo hướng tiêu hao lớn.
CƠ HỘI ĐÀM PHÁN VẪN CÒN MỞ
Dù vậy, Tổng thống Trump ngày 14.3 cho biết Iran đã “sẵn sàng” đạt thỏa thuận ngừng bắn, nhưng phía Mỹ vẫn còn nhiều điều kiện chưa thực hiện. Ông Trump còn cho biết các điều khoản đàm phán chưa đủ tốt, nhưng hy vọng việc Iran cam kết từ bỏ tham vọng hạt nhân sẽ là một phần trong thỏa thuận mới. Trong khi đó, Iran tuyên bố sẽ không thảo luận ngừng bắn trước khi Mỹ và Israel dừng các hoạt động tấn công.
Phía Thổ Nhĩ Kỳ nhận định rằng điều kiện hiện tại khiến đàm phán Mỹ – Iran khá khó khăn, nhưng nhà lãnh đạo nước này tin rằng Tehran sẽ sẵn lòng trao đổi qua các kênh liên lạc bí mật. Trong khi đó, các nguồn tin từ Reuters ngày 14.3 dự đoán Israel và Lebanon sẽ bắt đầu các cuộc đàm phán trong vài ngày tới để giảm leo thang căng thẳng trong khu vực.
Phiến diện hơn, tình hình hiện tại cho thấy khả năng các bên sẽ phải cân nhắc bước tiến của mình để duy trì ổn định vùng biển chiến lược, trong khi vẫn còn đó những câu hỏi lớn về khả năng đàm phán và giải pháp hòa bình lâu dài.