ĐỈNH TRIỀU CƯỜNG LỊCH SỬ: CÂU CHUYỆN CHƯA NGỪNG NÂNG CẤP VÀ NGẬP ÚNG Ở CẦN THƠ

Trong những ngày đầu tháng 11, Cần Thơ vừa trải qua một đợt triều cường lịch sử với mức triều đạt đỉnh 2,35 mét, gây ngập lụt nhiều tuyến đường trung tâm. Thật bất ngờ khi lần đầu tiên, nhiều khu vực vốn thường xuyên chìm trong nước lại khô ráo đến mê hoặc. Đây là một thành quả bước đầu của dự án Phát triển thành phố và nâng cao khả năng thích ứng đô thị (dự án 3), sau gần một thập kỷ thi công.

TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN CHỐNG NGẬP

Dự án 3, với tổng vốn lên đến gần 9.200 tỉ đồng, trong đó vay từ Ngân hàng Thế giới gần 5.700 tỉ, đã hoàn thành hệ thống kè sông và cống âu thuyền khép kín, tạo thành một “lá chắn” chống ngập lớn nhất của thành phố. Chính nhờ đó, gần 2.700 ha vùng lõi của Cần Thơ đã được bảo vệ khỏi triều cường và mưa lớn.

Tuy nhiên, khi những biện pháp này bắt đầu phát huy hiệu quả, một hình thái mới của sự biến dạng đô thị nổi lên: góc nhà bị nâng cao bất hợp lý, nhiều hẻm nhỏ trở nên chênh lệch quá cao so với mặt đường, gây ra nhiều bất tiện và tốn kém cho người dân.

NHỮNG GẬY TRƯỢT CHÍNH TRÊN ĐƯỜNG NÂNG CẤP

Ngồi trong căn nhà ẩm thấp ở hẻm 2, đường Lý Tự Trọng, ông Nguyễn Văn Son, 76 tuổi, chia sẻ: “Con hẻm trước thấp hơn nền nhà tôi 25 cm, giờ nâng lên hơn một mét, đi lại cực kỳ bất tiện.” Gia đình ông phải thuê thợ lắp cầu thang sắt để dễ dàng di chuyển mỗi ngày. Trong khi đó, chị Hiền, bán nước trước nhà, cho biết sau nâng hẻm vào cuối năm 2024, chi phí sửa nhà để phù hợp đã lên tới gần 100 triệu đồng—mức chi phí gấp trăm lần tiền góp của cộng đồng.

Ông Son thốt lên: “Nếu muốn sửa toàn bộ nền nhà cho bằng hẻm, chi phí có thể tới 200-250 triệu đồng. Trong khi đó, tiền sửa nhà lại còn đáng kể hơn, khiến chúng tôi đành chấp nhận cảnh ‘nhà trũng’.” Các nhà xung quanh cũng biến dạng nặng, nhiều người phải bỏ ra hàng trăm triệu để nâng cấp, sửa chữa, nghe như một vòng luẩn quẩn không lối thoát.

Tương tự, anh Phạm Thanh Hoàng cũng phản ánh: “Ban đầu dự kiến nâng 60 cm thôi, cuối cùng nâng gần 1 mét, khiến nhiều nhà bị thấp hơn mặt đường, dễ gây ngập vì mưa lớn. Triều cường thì không sợ nữa, nhưng mưa thì vẫn chưa thể giải quyết.”

Dây chuyền nâng cấp liên tục tại các tuyến đường lớn, từ trung tâm thương mại Cái Khế đến các con đường quanh Bến Ninh Kiều đều lặp lại cảnh ngập lụt, phản ánh rõ nét thực trạng khó kiểm soát mưa và triều cường.

CÁC GIẢI PHÁP CHỐNG NGẬP: BỀ NỔI LÀ GÌ?

Chỉ riêng dự án nâng cấp đường dài khoảng 525 mét vừa hoàn thành với mức chi phí 34 tỉ đồng tại đường Trần Văn Hoài đã không thể đủ để chống lại thực trạng ngập lụt. Các dự án tiếp theo như nâng đường đoạn từ ngã tư Nguyễn Văn Linh đang triển khai, càng thể hiện sự tốn kém vô cùng lớn của các giải pháp “công trình đắt đỏ”.

Ông Trần Ngọc Thái, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án khu vực Ninh Kiều, cho biết trong giai đoạn 2021-2025, địa phương đã chi gần 200 tỉ đồng cho 7 dự án nâng cấp đô thị lớn. Các dự án này đều nhằm mục tiêu giảm ngập, nhưng thực tế vẫn còn nhiều hạn chế. Theo kiến nghị của chuyên gia, việc chia nhỏ dự án ra thành từng đoạn nhỏ khiến quy hoạch cao độ nền và thoát nước bị xáo trộn, làm mất hiệu quả của các biện pháp bảo vệ lớn như dự án 3.

Dù vậy, các khu vực trung tâm, nơi đã được nâng cấp, vẫn còn tồn tại những điểm ngập khi triều cường dâng cao hoặc mưa lớn. Nhiều con đường mới như Ngô Quyền, Tân Trào, Thủ Khoa Huân, Ngô Gia Tự, Nam Kỳ Khởi Nghĩa đã biến thành sông, gây đảo lộn cuộc sống người dân.

VÒNG XOÁY NGẬP ÚNG KHÔNG ĐI ĐẾN ĐÁY

Trong đợt triều cường lịch sử vừa qua tháng 10 và đầu tháng 11, nhiều khu vực ngoài hệ thống lá chắn như Hưng Phú, Bình Thủy, Ô Môn vẫn chìm trong biển nước. Ngay cả Bến Ninh Kiều— điểm du lịch nổi tiếng—cũng bị ngập sâu khi một đoạn kè chưa được hoàn chỉnh.

Ông Nguyễn Văn Tho, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án ODA, giải thích rằng dự án bảo vệ Bến Ninh Kiều chưa hoàn tất do yếu tố phức tạp của địa hình và yêu cầu chỉnh trang lại công viên. Chình vì vậy, hạng mục này sẽ được giao cho địa phương tiếp tục thi công khi có nguồn vốn. Trong lúc đó, những ngày triều cường dâng cao, nước tràn vào nội đô qua các đoạn kè chưa hoàn chỉnh, gây ngập lụt trên các tuyến đường đã nâng cấp.

Liệu các dự án tốn kém này có đem lại giải pháp lâu dài khi hạ tầng và quy hoạch đô thị còn nhiều hạn chế? Đó là câu hỏi lớn giữa bối cảnh hành trình chống ngập ở Cần Thơ còn đang tiếp diễn và chưa có hồi kết.