TP.HCM CẦN LUẬT ĐÔ THỊ ĐẶC BIỆT: BƯỚC CHUYỂN HẬU MỖI GÂY ẤN TƯỢNG

Trong cuộc trao đổi mới đây với Báo Thanh Niên, TS Nguyễn Thị Thiện Trí, giảng viên Khoa Luật Hành chính – Nhà nước, Trường ĐH Luật TP.HCM, đã nhấn mạnh rằng việc xây dựng luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM không chỉ là một bước tiến lớn, mà còn là sự chuyển mình cần thiết để thúc đẩy phát triển ổn định, toàn diện cho thành phố năng động nhất cả nước.

Theo bà, chuyển đổi từ các nghị quyết đặc thù mang tính thí điểm sang khung pháp lý chính thức là điều kiện tiên quyết để TP.HCM không còn bị giới hạn trong vòng luẩn quẩn của các cơ chế tạm thời, các quy định chưa đủ rõ ràng. Chính quyền địa phương hiện nay đang vận hành dựa trên các nghị quyết riêng lẻ, có thời hạn, gây ra tình trạng phải liên tục xin ý kiến, bổ sung, cập nhật, khiến nguồn lực bị phân tán và hoạt động điều hành thiếu tính thống nhất. Trong khi đó, luật là khuôn khổ dài hạn, tạo nền tảng vững chắc để thể chế hóa các vấn đề cốt lõi của chính quyền đô thị, từ đó thiết kế mô hình quản trị toàn diện, không còn khoảng trống pháp lý.

Việc ban hành luật Đô thị đặc biệt được xem là cần thiết trong bối cảnh TP.HCM mở rộng không gian phát triển, đảm nhận thêm vai trò kinh tế – xã hội, đồng thời vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiệu quả hơn. Đây không phải là lợi ích của riêng thành phố mà là một nhu cầu khách quan, thời điểm đã chín muồi.

Trong phần hướng dẫn nguyên tắc xử lý các mâu thuẫn pháp luật, bà nhấn mạnh nguyên tắc ưu tiên luật Đô thị đặc biệt trong các quan hệ khi có sự khác biệt so với các luật chung hiện hành như luật đất đai, xây dựng, hay luật về đầu tư, cán bộ công chức. Cụ thể, luật đặc thù sẽ được áp dụng trước, chỉ trong trường hợp không đề cập mới chuyển sang luật chung. Cách thiết kế này nhằm khả năng giải quyết các bất cập pháp lý chồng chéo, một nguyên tắc phổ biến và hiệu quả trong nhiều quốc gia.

Đến vấn đề quản lý nhà nước, bà kiến nghị cần có sự đột phá trong phân quyền. Thay vì chỉ dựa vào phân cấp, ủy quyền như hiện nay, thì cần chuyển sang nguyên tắc phân quyền thực chất, trao quyền rõ ràng, hạn chế sự can thiệp sâu từ trung ương. Đồng thời, nguyên tắc “tự quyết” của chính quyền địa phương cần được khẳng định bằng các quy định rõ ràng trong luật, cho phép TP.HCM chủ động quyết định các lĩnh vực phù hợp đặc thù, trong đó có thể tự xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ khỏi rủi ro, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Một yếu tố quan trọng khác là tăng cường kiểm soát quyền lực. TS Tr trí cho rằng, hệ thống giám sát hiện nay phần lớn mang tính gián tiếp, có thể dẫn đến tình trạng thiếu minh bạch, thậm chí dễ bị lạm quyền. Chính vì vậy, cần mở rộng vai trò của người dân trong giám sát, tham gia bầu chọn cán bộ, cũng như duy trì công cụ pháp lý như tòa án, khiếu nại, khởi kiện để nâng cao tính trách nhiệm và minh bạch trong hoạt động của chính quyền đô thị.

Bà còn cho rằng, TP.HCM đóng vai trò như một mô hình thử nghiệm, mở đường cho các đô thị lớn khác nếu như luật và cơ chế vận hành đạt hiệu quả cao. Thành phố này đã là nơi thực hiện nhiều chính sách đổi mới, thí điểm các cơ chế đặc thù và mô hình tổ chức mới. Thực tiễn này cho thấy, nếu luật Đô thị đặc biệt thành công, việc nhân rộng các cơ chế tương tự này cho các đô thị lớn khác là hoàn toàn khả thi, với các điều chỉnh phù hợp từng địa phương.

Về góc độ thực tiễn, bà nhấn mạnh rằng, việc xây dựng luật này là bước đi không chỉ mang tính thử nghiệm, mà còn là sự mở đường cho các cải cách pháp lý lớn hơn trong toàn hệ thống chính quyền đô thị của Việt Nam. TP.HCM đi trước chính là để làm rõ nguyên tắc, hình mẫu và tạo đà cho quá trình cải cách chung của cả nước.