NĂM 2025: THỊ TRƯỜNG VIỆC LÀM SỤP ĐỔ VÀ NHỮNG THÁCH THỨC MỚI

Joe Friend, cựu giám đốc 62 tuổi của Microsoft, đã cống hiến hơn ba thập kỷ cho gã khổng lồ công nghệ này nhưng đã bị sa thải đột ngột vào tháng 5 năm 2025 trong bối cảnh tái cấu trúc công ty. Sáu tháng trước đó, ông đã nghe tin đồn về việc thay đổi tổ chức, nhưng không nghĩ mình nằm trong diện bị ảnh hưởng. Thật bất ngờ, thông báo sa thải gồm có ông và 14 thành viên trong nhóm, trong đó có bốn nhà quản lý.

Tâm trạng của ông phản ánh nỗi đau mất đi người đồng hành trung thành: Tôi như bị phản bội. Từ năm 1994, ông đã gắn bó với Microsoft, đảm nhiệm những dự án lớn như phát triển Microsoft Word. Việc bị sa thải khiến ông cảm thấy phá vỡ lời hứa về sự ổn định và đã đặt câu hỏi về giá trị của lòng trung thành trong mắt doanh nghiệp lớn. Giờ đây, ông cân nhắc những con đường mới, ưu tiên đam mê hơn lợi ích tài chính.

Tương tự, Mody Khan, người đã làm việc tại Microsoft hơn 5 năm với vị trí kiến trúc sư giải pháp đám mây, cũng rơi vào tình cảnh khó khăn. Dù kỳ vọng sẽ sớm tìm được việc mới sau khi mất việc vào cuối năm 2024, thị trường công nghệ lại có những biến động trái chiều. Đến cuối năm 2025, ông vẫn chưa có công việc mới, cuộc phỏng vấn liên tục bị từ chối khiến quỹ dự phòng cạn kiệt và lo lắng về khả năng mất nhà.

Không riêng Microsoft, các gã khổng lồ như Meta, Amazon cũng đồng loạt cắt giảm hàng nghìn nhân sự. Trong đợt cắt giảm của Meta đầu năm 2025, hơn 3.600 nhân viên đã mất việc, nhiều người trong số đó từng là những chuyên gia có thâm niên. Các nhân viên bị xếp vào diện “hiệu suất thấp” chỉ vài tuần trước khi bị sa thải đã làm dấy lên câu hỏi về tính công bằng của quy trình này.

Trong năm 2025, các công ty công nghệ Mỹ đã sa thải khoảng 154.000 nhân viên, tăng 17% so với năm trước, cao nhất trong gần hai thập kỷ qua. Tương tự, khu vực khác như tài chính, bán lẻ, sản xuất và dịch vụ cũng ghi nhận đà giảm nhân sự mạnh mẽ. Tại Mỹ, tháng 1 năm 2026 đã chứng kiến hơn 108.000 vụ sa thải, mức cao nhất kể từ năm 2009, phản ánh lo ngại về triển vọng kinh tế và chi phí hoạt động ngày càng cao.

Tại Việt Nam, thị trường lao động cũng đối mặt với nhiều khó khăn. Tỷ lệ lao động phi chính thức vẫn chiếm đến 63,1%, thể hiện sự bất ổn về mặt bảo hiểm và quyền lợi. Tình trạng thiếu việc làm gia tăng nhẹ trong ngắn hạn, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và khu vực nông thôn, cho thấy sự phục hồi chưa đều đặn. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên 15-24 tuổi đạt 9,04%, cao gấp nhiều lần tỷ lệ chung, phản ánh khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu thực tế của thị trường.

Trong bối cảnh cắt giảm nhân sự, các doanh nghiệp vẫn báo lãi khủng. Nhiều công ty như Salesforce, dù cắt giảm hàng nghìn nhân viên, vẫn ghi nhận lợi nhuận cao kỷ lục. Salesforce công bố doanh thu quý vượt hơn 10 tỷ USD, đồng thời mở rộng đầu tư vào AI, nhưng lại cắt giảm 4.000 việc làm trong bộ phận hỗ trợ khách hàng. CEO Marc Benioff cho biết: ông “cần ít nhân viên hơn” vì AI đang đảm nhận phần lớn công việc, nhằm giảm chi phí và nâng cao hiệu quả.

Tuy nhiên, bên cạnh các doanh nghiệp tuyên truyền về AI, nhiều chuyên gia cảnh báo về hiện tượng “AI-washing” – dùng AI như một lý do để cắt giảm nhân sự một cách thiếu minh bạch. Martha Gimbel, giám đốc điều hành của Budget Lab, cho rằng các công ty lợi dụng AI như một cớ để giảm biên chế, trong khi các yếu tố khác như thuế quan hoặc dư thừa nhân lực trong thời gian dịch vẫn đóng vai trò quan trọng.

Mặc dù năm 2025 có nhiều đau thương, không thể phủ nhận rằng còn tồn tại những cơ hội mới. Theo dự báo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, khoảng 92 triệu việc làm có thể mất đi do AI và tự động hóa, nhưng cùng lúc đó, hàng trăm triệu vị trí mới sẽ được tạo ra nếu lực lượng lao động thích ứng tốt. Các ngành nghề liên quan đến chăm sóc sức khỏe, giáo dục, nghệ thuật, sáng tạo và các công việc đòi hỏi kỹ năng cảm xúc, phán đoán phức tạp vẫn giữ vai trò chủ chốt trong tương lai.

Ngoài ra, các nghề nghiệp mới về hợp tác AI, kiểm định mô hình AI, đạo đức AI, thiết kế tương tác con người – máy sẽ trở thành những lĩnh vực đầy tiềm năng. Những công việc này đòi hỏi sự kết hợp tinh tế giữa kỹ năng kỹ thuật và trí tuệ cảm xúc, gần như không thể bị thay thế bởi AI.

Tại Việt Nam, thị trường lao động cũng dịch chuyển về hướng chất lượng. Theo khảo sát của Microsoft năm 2024, 88% lao động tri thức tại Việt Nam đã sử dụng AI trong công việc, cao hơn mức trung bình toàn cầu. Báo cáo của Navigos Group năm 2026 cho thấy khả năng thích ứng và kỹ năng làm việc cùng AI chính là tiêu chuẩn mới. Người lao động được khuyến khích học hỏi thêm để không chỉ cạnh tranh với AI mà còn hợp tác hiệu quả, từ phân tích dữ liệu đến tối ưu chiến lược phát triển.

Dù năm 2026 chưa chắc đã mang lại sự ổn định, nhưng đó sẽ là năm của những người sẵn sàng chuyển mình. Trong thế giới mới, linh hoạt, nhanh nhạy và hợp tác với công nghệ mới là chìa khóa để tồn tại và phát triển. Những luật chơi mới của thị trường việc làm đang hình thành, phần thắng giờ chỉ dành cho ai biết thích nghi.