NHỮNG VẤN ĐỀ NGHIÊM TRỌNG TỪ CƠN SỐT ĐẦU TƯ TIỀN ẢO: MỨC ĐỘ RỦI RO VÀ TÍNH CHẤT BIẾN TƯỚNG NGÀY CÀNG PHI VI

Thời gian gần đây, các vụ lừa đảo liên quan đến hoạt động tiền ảo trở nên nhức nhối hơn bao giờ hết, cho thấy mức độ rủi ro ngày càng cao và sự biến tướng tinh vi của loại hình đầu tư này. Đáng lo ngại, nhiều người trẻ tuổi đang rơi vào vòng xoáy của cơn lốc tiền ảo, khiến cộng đồng cần phải nhìn nhận rõ hơn về những hiểm họa đang rình rập.

KHI NÀO THÌ NGƯỜI DỂ DỊ BỊ CUỐN THEO CƠN SỐT TIỀN ẢO?

Trong tháng 8.2025, lực lượng công an tỉnh Phú Thọ đã tiến hành khám xét và triệt phá một hội thảo đa cấp về “đầu tư tiền ảo”, thu hút hàng trăm người tham gia và gây chấn động dư luận.

Anh H.N (38 tuổi, ngụ Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk) chia sẻ về hành trình bám trụ vào tiền ảo kể từ năm 2021. Anh bắt đầu với những quảng cáo online về sàn Forex và Bitcoin, ban đầu chỉ mua đi bán lại theo trào lưu, rồi chuyển sang giữ lâu dài khi giá Bitcoin tăng vượt bọi ngưỡng 32.000 USD, hiện nay hơn 110.000 USD. Anh giải thích, với số tiền nhỏ như 1 triệu hay 10 triệu đồng, người mới có thể mua được phân nhỏ của Bitcoin gọi là satoshi, khiến họ nghĩ cơ hội làm giàu trong tầm tay.

Tuy nhiên, anh N. nhận ra thực tế phũ phàng: “Chính người mới như tôi lại giúp người cũ rút lời. Người vào trước mua giá thấp rồi quảng cáo để bán ra giá cao cho người đến sau. Khi giá tăng, họ lời; còn người sau thường lỗ.” Sau chu kỳ tăng nóng rồi sụt giảm, anh đã thua lỗ nặng, nhưng may mắn không vay mượn quá nhiều, chỉ dùng tiền tiết kiệm. Nhiều người khác vì vay mượn đầu tư đã gánh chịu hậu quả nặng nề.

Khảo sát của PV Thanh Niên cho thấy, điểm chung của các nhà đầu tư trẻ là lòng tham và tâm lý “người khác làm được thì mình cũng làm được”. Họ nghe lời mời chào quảng cáo về những vụ lãi “khủng” hay các câu chuyện thần kỳ, tin rằng chỉ cần bỏ ra một số tiền nhỏ là có thể trở thành triệu phú. Thực tế, các nhóm “lùa gà” thường vẽ ra hình ảnh hào nhoáng, hứa hẹn giàu sang, nhưng ít ai đề cập đến rủi ro và khả năng mất trắng.

NHIỀU NGƯỜI BỊ LÃNG ĐẢO BỞI NHỮNG ƯU ĐÃI HÀO NHOÁNG

Một nhà đầu tư đã trắng tay chia sẻ: “Nếu ai đó bảo mua vé số 50 triệu đồng, tôi sẽ do dự. Nhưng khi nghe nói chỉ cần 50 triệu để mua đồng coin có thể mua biệt thự, xe sang, thì ai cũng tin ngay, vì chỉ nhìn thấy cơ hội lời lớn.” Các nhóm lừa đảo hiện cũng lợi dụng hình ảnh của những người nổi tiếng. Ví dụ, đồng Dogecoin gắn liền với hình ảnh tỷ phú Elon Musk, khiến nhiều người nghĩ có thể dùng đồng đó để mua xe Tesla hoặc đầu tư theo ông.

Chị N.V.D (32 tuổi, nhân viên IT tại TP.HCM) kể lại: “Tôi bắt đầu tìm hiểu và tham gia khoảng 1-2 năm gần đây. Nguyên nhân ban đầu là do thấy nhiều người xung quanh đầu tư, tôi tự nghiên cứu trên mạng rồi quyết định thử. Chỉ đầu tư phần tiền dư, không vay mượn.” Theo chị, nguyên nhân dẫn đến thua lỗ chủ yếu là do các hoạt động “lướt sóng” và cờ bạc kiểu đỏ đen. “Ở công ty tôi có khoảng 10 đồng nghiệp đã đầu tư hơn 10 năm, có người từng lời vài chục nghìn USD trong một đêm. Nhưng tỷ lệ thua lỗ lại rất cao. Vì đầu cơ, trên thực tế, những người dám mạo hiểm thì lợi nhuận cao, còn phần lớn là thua lỗ, mất trắng.”

TƯƠNG LAI TIỀN ẢO – GIẢI PHÁP HAY CHIẾC VẠCH TRẦN?

TS Huỳnh Thanh Điền, chuyên gia kinh tế, giảng viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành nhận định: hoạt động đầu tư tiền ảo tại Việt Nam hiện còn trong “vùng xám” pháp lý. Tiền ảo không phải là đồng tiền hợp pháp, mà chỉ là một dạng tài sản để giao dịch, chưa được chính phủ công nhận như một phương tiện thanh toán chính thức.

Các lý do thu hút người Việt đổ xô vào thị trường này khá rõ ràng: Thứ nhất, tiền ảo không phải kê khai thuế, được xem là “thuế môn bài” thấp hoặc miễn phí. Thứ hai, các hoạt động hội thảo, nhóm đầu tư, quảng bá quá mức khiến nhiều người tưởng rằng đây là cơ hội làm giàu dễ dàng, thực chất chỉ là mô hình huy động vốn theo kiểu kim tự tháp. “Người ta khoe khoang lợi nhuận khủng, tôn vinh những tỷ phú ảo, nhưng không ai đề cập đến rủi ro thật sự”, ông nói.

Công an TP Đà Nẵng mới đây cũng đã bóc trần hoạt động lừa đảo tinh vi phức tạp trong lĩnh vực tiền ảo, cảnh báo người dân về chiêu trò “approve vô hạn” nhằm trục lợi bất chính.

TS Điền lưu ý rõ ràng: “Phân biệt giữa tiền ảo (cryptocurrency) và công nghệ blockchain là rất quan trọng. Blockchain là nền tảng công nghệ có thể được ứng dụng hợp pháp trong tài chính, như phát hành token, góp vốn qua hình thức hợp pháp và minh bạch, chứ không phải là tiền tệ để tiêu dùng. Chính phủ đã thử nghiệm phát hành tài sản số, như token đất đai, cổ phiếu điện tử, nhằm quản lý, chống rửa tiền và thất thu thuế.”

Tuy nhiên, thực tế, nhiều hoạt động liên quan đến tiền ảo hiện nay đều chưa đúng với mục đích đó. Chẳng hạn, các vụ bắt giữ như của Shark Binh cho thấy rõ việc lập công ty, phát hành đồng tiền riêng, quảng bá rầm rộ để lừa đảo vốn huy động không hề đúng mục đích sản xuất, kinh doanh mà chỉ dựa vào tâm lý đám đông, tạo giá ảo, tăng giá dựa trên sự thổi phồng. “Thị trường huy động vốn phải hướng tới mục tiêu sản xuất, tạo công ăn việc làm, thúc đẩy kinh tế. Nếu chỉ dùng tiền người sau trả người trước, thì đó không còn là hoạt động tài chính mà chỉ là lừa đảo trá hình”, TS Điền nhận định.

Ông khuyến cáo người dân nên thận trọng, tốt nhất không nên tham gia các hoạt động liên quan đến tiền ảo, đặc biệt là những hoạt động không rõ nguồn gốc, không có giá trị thực. “Mọi loại tiền ảo không có nền tảng sản xuất rõ ràng đều mang nguy cơ lừa đảo cao. Phát triển công nghệ là cần thiết, nhưng hãy phân biệt rõ blockchain và tiền ảo. Điều cốt lõi vẫn là xây dựng nền sản xuất, tạo ra giá trị thực, và việc làm cho xã hội tiến bộ hơn.”