Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn đang đối diện với cuộc trùng tu kéo dài: Thời gian hoàn thành vẫn còn bỏ ngỏ

Ngày 1.7.2017, nhà thờ Đức Bà Sài Gòn chính thức bắt đầu cuộc đại trùng tu nhằm gìn giữ di tích lịch sử và kiến trúc biểu tượng của thành phố. Từ khởi điểm ban đầu, mọi vật liệu đều được nhập khẩu từ châu Âu như xi măng, vữa, cát, đá, gạch, nhằm đảm bảo chất lượng và tuổi thọ lâu dài. Tuy nhiên, những dự kiến ban đầu về tiến độ đã thay đổi, với dự kiến cuối cùng là hoàn thành vào năm 2027 nay đã bị bác bỏ.

Trong cuộc trò chuyện mới đây với phóng viên Thanh Niên, linh mục Ignatio Hồ Văn Xuân, Chánh xứ kiêm Trưởng ban trùng tu, cho biết dự án hiện không thể hoàn tất theo kế hoạch đề ra. Ông nói rõ: “Chúng tôi không thể hoàn thành vào năm 2027 như dự tính ban đầu.” Chính vì các yếu tố khách quan lẫn khách hàng của công trình, tiến trình trùng tu hiện tại đối mặt nhiều khó khăn.

Kể từ khi bắt đầu, các hạng mục thi công tại hai tháp chuông và hai tháp kẽm vẫn đang diễn ra âm thầm mà không rõ ngày kết thúc. Từ tháng 3 năm 2023 đến nay, công nhân vẫn đẩy mạnh các công đoạn sửa chữa, xử lý hư hỏng nặng nề trong các phần này. Linh mục Ignatio chia sẻ: “Lúc đầu, chúng tôi không thể hình dung được rằng nó lại khó đến thế.”

Ông cũng nhấn mạnh, ảnh hưởng của dịch COVID-19 kéo dài hai năm và tình hình chiến tranh toàn cầu đã đẩy giá nguyên vật liệu tăng cao đột biến, làm cho dự án càng trở nên phức tạp hơn. Ngoài ra, từng hạng mục đều phải làm cẩn thận, kỹ lưỡng vì hư hỏng nặng, đòi hỏi vật tư chuẩn và cách thi công chính xác để đảm bảo tuổi thọ lâu dài cho di tích. “Chúng tôi dự kiến cuối năm 2024 sẽ hoàn thiện phần thi công ở các tháp, nhưng thực tế bây giờ thì còn xa mới có thể đạt được,” ông cho biết.

Các công nhân hiện đang tiếp tục hoàn thiện trong hai tháp chuông và tháp kẽm, dự kiến đến tháng 3 hoặc tháng 4 năm 2026 mới có thể kết thúc phần này. Linh mục Ignatio tâm sự: “Mỗi viên đá nặng gần 2 tấn, không thể đem xuống dưới, nên phải chẻ ra thành từng khối nhỏ rồi dùng ròng rọc chuyển lên mới hợp lệ. Đặt hàng gần 90 tấn đá từ Pháp qua Bỉ đã để chuẩn bị cho các bước tái tạo, đảm bảo từng chi tiết đúng theo quy cách của tập đoàn Monument.”

Ngoài ra, việc thay gạch và xử lý các vách nhà thờ cũng tiêu tốn nhiều thời gian, do phát hiện nhiều chỗ hư hại hơn so với dự kiến ban đầu. Việc này đòi hỏi nhập thêm vật liệu để phù hợp về màu sắc và chất lượng. Các chuyện liên quan đến chuông cũng gặp trục trặc trong suốt thời gian dài, do sợ ảnh hưởng kết cấu do ghế chuông bị hư hỏng, và mãi cuối năm 2022, nhà thờ mới nhập về bộ dàn chuông mới gồm 25 chiếc.

“Chúng tôi luôn vâng lời bề trên, thực hiện mọi công đoạn để trùng tu đúng chuẩn, nhằm kéo dài tuổi thọ của nhà thờ hàng trăm năm nữa,” linh mục Ignatio khẳng định. Khi các hạng mục chính hoàn thành, nhà thờ sẽ tiếp tục các công đoạn sửa chữa, lắp đặt hệ thống ánh sáng, mái ngói, hệ thống máng xối, trang trí đỉnh mái, hệ thống thu lôi cùng phần hoàn thiện nội thất sau năm 2025 – thời điểm kết thúc Năm Thánh.

Nguyên nhân chính khiến dự án kéo dài chính là vì lịch sử và kiến trúc đặc biệt của nhà thờ. Ban đầu, nhà thờ thành lập vào năm 1877 và hoàn thành vào năm 1880, không có hai tháp nhỏ như sau này. Đến 15 năm sau, hai tháp nhọn mới được dựng thêm, cao khoảng 57 mét, tương đương tòa nhà 22 tầng. Quá trình trùng tu đòi hỏi phải nhập khẩu đá từ Pháp, chế tác tại Bỉ với giới hạn sai số chỉ 1 mm, rồi vận chuyển cẩn thận lên đỉnh nhà thờ bằng ròng rọc. Các phần bị xói mòn, hư hỏng nặng theo thời gian đã khiến công trình cần phải làm lại một cách kỹ lưỡng, dài hơi.

Từ góc nhìn của các nhà thiết kế, việc giữ vững kiến trúc ban đầu cũng đòi hỏi sự trau chuốt và tính kiên nhẫn. Linh mục Ignatio chia sẻ: “Quan điểm của chúng tôi là làm sao cho nhà thờ có tuổi thọ kéo dài hàng trăm năm nữa, để các thế hệ sau này vẫn có thể tự hào và hưởng lợi.”

Trong tương lai gần, sau khi hoàn tất các phần nội thất và mái ngói, nhà thờ sẽ tiếp tục đặt giàn giáo để xử lý các hạng mục phụ như hệ thống chiếu sáng, trang trí mái, chống sét, nhằm bảo vệ di sản này vững chắc trong nhiều thập kỷ tới.