VÌ SAO HOA GẠO RỰC LỬA ĐỔI NGƯỜI XƯA CẢO TRONG TƯƠNG LAI, NHƯNG LẠI BỊ KÌ KỴ TRONG ĐỜI THƯỜNG?

Tháng 3, tháng 4 hàng năm, khi đất trời chuyển mình đón xuân, những chùm hoa gạo lại rực rỡ khoe sắc đỏ như ngọn lửa bừng cháy khắp con sông, mái đình cổ kính hay bên những lối đi ven làng quê Bắc Bộ. Những cánh hoa nhỏ bé nhưng mang trong mình sức sống mãnh liệt, gợi lên hình ảnh tuổi thơ, nỗi nhớ nhà và vẻ đẹp mộc mạc của làng quê bình dị. Tuy nhiên, trong lòng người Việt, hoa gạo lại mang một ý nghĩa đặc biệt khác: đó là biểu tượng của sự kiêng kỵ, của những điều cấm đoán trong phong thủy và tín ngưỡng dân gian.

Chưa từng trông thấy nhiều gia đình mang hoa gạo về trang trí trong nhà hay trồng trước sân nhà. Sự e ngại này bắt nguồn từ đâu và nó có thực sự liên quan đến những lý do tâm linh hay phong thủy, hay chỉ là những quan niệm dân gian truyền miệng? Những câu hỏi này khiến nhiều người tò mò tìm hiểu về nguồn gốc của sự kiêng kỵ đối với cây gạo.

TỪNG BƯỚC KHÁM PHÁ Ý NGHĨA ĐA CHIỀU CỦA HOA GẠO

Vẻ đẹp của hoa gạo không phải là vẻ mỏng manh, yếu ớt như những loài hoa khác mà mang một nét đẹp rực rỡ, mạnh mẽ, vươn mình khoe sắc dưới nền trời xám của ngày cuối xuân. Trong truyền thống, cây gạo còn có tên gọi là mộc miên hoặc pơ lang, và từ lâu đã trở thành biểu tượng của sự kiêu hùng, của sức sống bền bỉ qua thời gian. Nhưng đằng sau vẻ đẹp ấy, trong dân gian tồn tại một câu nói: “Thần cây đa, ma cây gạo, cú cáo cây đề” – ý nghĩa rằng cây gạo là nơi cư ngụ của các thế lực tâm linh, các oan hồn hoặc linh hồn âm khí.

Trong quan niệm phong thủy, trồng một cây gạo trước cửa nhà hoặc mang cành hoa vào phòng khách là tự rước về mình những điều không tốt lành. Thân cây to lớn, xù xì, nhiều u bướu và rễ bám sâu vào nền đất, được cho là nơi trú ngụ của các oan hồn, mang theo năng lượng tiêu cực, gây mất bình an cho gia đình. Những cành hoa gạo rụng xuống cũng không kém phần nguy hiểm với lượng cùi dày, nặng, có thể gây thương tích hoặc làm bẩn không gian sống.

Hơn nữa, khi rụng xuống, những bông hoa tung bay như những hàng vạn sợi bông trắng muốt, dễ gây dị ứng đường hô hấp hoặc chứa đựng những mối lo ngại về sức khỏe. Những trái gạo bung nở, khi rơi xuống, tạo thành những tiếng “phịch” khô khốc, rõ ràng là biểu tượng của khoảnh khắc sinh tử chứ không phải của những điều tươi đẹp, trang hoàng hay phù hợp cho việc trang trí nội thất trong nhà.

NGUỒN GỐC NHỮNG KIÊNG KỴ VÀ Ý NGHĨA THẦN THÁNH

Trong văn hóa Việt, cây gạo tượng trưng cho sức mạnh, nét đẹp bền bỉ nhưng cũng đi đôi với sự kiêng kỵ. Người xưa quan niệm rằng cây gạo chứa đựng những linh khí không lành, là nơi trú ngụ của các oan hồn và linh hồn âm khí. Vì thế, trồng hay mang hoa gạo vào nhà được cho là tự tay dẫn theo những điều không may mắn, rước vào không khí sự nặng nề, u tối.

Chúng ta có thể nhìn nhận từ góc độ khoa học, đó mới là lý do thực tế: cây gạo có thân lớn, rễ khỏe, dễ làm hư hỏng nền móng nhà nếu trồng quá sát. Cành lá của cây cũng dễ gãy, chứa đựng nhiều hốc và khe rãnh, gây nguy hiểm khi có gió lớn. Quả gạo dày cùi, nặng, rơi xuống bất ngờ, dễ làm vỡ đồ đạc trong nhà hoặc gây thương tích. Ngoài ra, lượng hạt và cánh hoa bay tán khắp nhà dễ gây dị ứng, ảnh hưởng tới sức khỏe người sống trong gia đình.

TẠI SAO Ở NƯỚC NGOÀI, HOA GẠO ĐƯỢC YÊU THÍCH VÀ CHỈNH TRỊ NIỀM TIN KHÁC?

Trong khi ở Việt Nam, cây gạo thường đứng trơ trọi ở ven làng hay giữa cánh đồng, thì tại Trung Quốc, đặc biệt là các khu vực như Quảng Châu, Phật Sơn, Thâm Quyến, hoa gạo lại được xem như một biểu tượng đầy tự hào, gọi bằng cái tên “Hoa Anh Hùng”. Nó không mang ý nghĩa ma mị hay u uất mà trở thành điểm nhấn của mùa xuân, là linh hồn của thành phố, là niềm tự hào của người dân.

Gần như không có sự kiêng kỵ như ở Việt Nam, người Trung Quốc trồng cây gạo sát nhà, làm cảnh hay dùng hoa trong các dịp lễ hội. Họ yêu thích vóc dáng kiêu hãnh, màu đỏ rực rỡ, và coi hoa gạo như một biểu tượng của sức mạnh, khí phách và cuộc sống bền bỉ. Ở đó, vào mùa xuân, hàng trăm cây gạo cổ thụ hơn 350 tuổi của khu vực như Nhà kỷ niệm Tôn Trung Sơn hay các tuyến phố lớn đều rực rỡ trong sắc đỏ, trở thành điểm nhấn của mùa lễ hội, của đời sống đô thị.

NHẬN THỨC SỨC SỐNG ĐẾN TỪ MỘT NGHỆ THUẬT ĐƠN GIẢN

Người dân nơi đây còn có tục nhặt hoa gạo để làm thuốc, nấu canh hay pha trà, coi như một phương thuốc dân gian giúp thanh lọc cơ thể và giảm thấp khí mùa xuân. Những câu chuyện này cho thấy hoa gạo không chỉ đơn thuần là loài cây trang trí, mà còn mang đậm nét sinh hoạt cộng đồng, mang đến sức sống mạnh mẽ từ giữa đất trời.

Dù ở Việt Nam hay Trung Quốc, một điều không thay đổi là cách thưởng thức vẻ đẹp của hoa gạo luôn cần sự tinh tế: hãy để nó tự do bung nở ngoài trời, ngước nhìn bầu trời, thở sâu và để cho sắc đỏ rực rỡ ấy thấm vào tâm hồn. Có những vẻ đẹp, chỉ khi đứng ngoài thiên nhiên, ta mới cảm nhận hết được ý nghĩa lớn lao của sự sống và sức mạnh của tự nhiên.