NHẬT BẢN VÀ CUỘC CHƠI ROBOT HÌNH NGƯỜI TRONG Bối cảnh Trung Quốc Nổi bật

Trong khi các mẫu robot hình người từ Trung Quốc và Mỹ đang gây chú ý toàn cầu nhờ khả năng pha chế, đấm bốc, chạy marathon hay thể hiện điêu luyện trên sân khấu, thì tại Nhật Bản — cường quốc robot lâu đời — những cỗ máy này vẫn chủ yếu hoạt động ẩn mình trong các nhà máy công nghiệp. Lịch sử phát triển của Nhật Bản từng tạo dựng tên tuổi toàn cầu trong lĩnh vực robot hình người từ những năm 1960, nhưng nay lại tụt hậu trước làn sóng mới do cạnh tranh từ Trung Quốc.

TRUNG QUỐC THẮNG CUỘC ĐẤU ROBOT HÌNH NGƯỜI

Tại Triển lãm Robot Quốc tế lần thứ 26 tổ chức đầu tháng 12 tại Tokyo Big Sight, các công ty nội địa Nhật Bản như Kawasaki, Fanuc, Yaskawa và Nachi vẫn chiếm phần lớn các gian hàng, trưng bày robot công nghiệp chuyển động chính xác trong các tác vụ như hàn, lắp ráp, vận chuyển linh kiện — những thứ quen thuộc trong sản xuất.

Tuy nhiên, trung tâm chú ý đã chuyển sang các startup trẻ của Trung Quốc như Galbot, AgiBot, Robotera và Lumos. Các robot hình người của Trung Quốc, đặc biệt từ Unitree, đã khiến đám đông phấn khích với màn biểu diễn đấm bốc, nhảy múa và thực hiện các nhiệm vụ trong nhà xưởng. Các robot này còn được sử dụng làm nền tảng đào tạo cho các nhà cung cấp phần mềm, trong khi các tập đoàn như GMO của Nhật Bản đã bố trí robot phục vụ đồ uống hay những mô hình vận hành trong nhà máy của Trung Quốc.

Chủ tịch Solomon Technology, Johnny Chen, nhận xét: “Phần cứng của Unitree rất tốt, dễ tùy chỉnh để phát triển các tính năng chuyên sâu.” Ngoài ra, chuỗi cung ứng của Trung Quốc cung cấp linh kiện truyền động, lidar, chip và phần mềm — tạo thành một nền tảng vững chắc trong ngành.

LỊCH SỬ VÀ HÀNH TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA ROBOT HÌNH NGƯỜI NHẬT BẢN

Trong quá khứ, Nhật Bản từng là trung tâm của ngành robot hình người. Đầu thập niên 1970, Đại học Waseda giới thiệu WABOT-1, robot hình người quy mô toàn phần đầu tiên thế giới. Sau đó, WABOT-2 đã có thể chơi đàn keyboard và mở ra kỷ nguyên mới của robot tương tác. Honda cũng tiến xa với ASIMO vào năm 2000, trở thành biểu tượng toàn cầu, thậm chí xuất hiện trong các hoạt động như đá bóng cùng cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama năm 2014. Tuy nhiên, cuối cùng hãng đã khai tử ASIMO năm 2018 do không còn mô hình kinh doanh khả thi.

Các sản phẩm robot giải trí như Pepper của SoftBank cũng phải ngừng sản xuất năm 2021 do thị trường yếu đi, phản ánh rõ sự thay đổi trong cách tiếp cận của Nhật Bản đối với robot hình người.

AI THAY ĐỔI CUỘC CHƠI

Khác biệt rõ nét của làn sóng robot hình người hiện nay chính là “bộ não” AI cung cấp khả năng tự học và phát triển kỹ năng tổng quát. Ông Tang Jin, nghiên cứu viên cao cấp tại Ngân hàng Mizuho, cho biết: “Trung Quốc lợi thế nhờ nền kinh tế số vượt trội, đội ngũ nhân lực AI dồi dào và thị trường nội địa rộng lớn giúp tạo ra các kịch bản thực tế để huấn luyện robot.” Trong khi đó, hệ thống giáo dục đại học của Nhật chủ yếu tập trung vào kỹ thuật chế tạo, dẫn đến thiếu hụt nhân lực AI đẳng cấp thế giới.

Trái lại, chính sách “Made in China 2025” đã xác định robot là ưu tiên chiến lược. Đến năm 2024, Trung Quốc đã lắp đặt hơn 295.000 robot công nghiệp (chiếm hơn nửa nhu cầu toàn cầu), và các nhà cung cấp nội địa đã vượt qua các đối thủ quốc tế để chiếm 57% thị phần trong nước.

MỐI QUAN HỆ VÀ TƯƠNG LAI

Dù cạnh tranh, ngành robot hai nước vẫn có mối liên kết chặt chẽ. Robot Nhật Bản phổ biến trong các nhà máy Trung Quốc, kết hợp cùng các linh kiện Trung Quốc như camera 3D hay phần cứng của Nhật Bản nằm bên trong các robot hình người của Trung Quốc. Hiện tại, Nhật Bản đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách này. Hiệp hội Robot hình người Kyoto thành lập tháng 8, nhằm thúc đẩy hợp tác giữa giới học thuật và doanh nghiệp. Tại triển lãm IREX, Kawasaki trình diễn robot Kaleido mới nhất có khả năng dọn rác và hỗ trợ cứu hỏa qua điều khiển VR.

Dù vậy, câu hỏi lớn vẫn còn: Liệu robot hình người có thực sự mang lại lợi ích thiết thực? Các công ty Trung Quốc như UBTech đang chịu áp lực chứng minh giá trị qua các đơn hàng cụ thể và kế hoạch sản xuất hàng loạt.

Chuyên gia ngành nhận định rằng, mặc dù nhiều công ty kỳ vọng lớn cho 2026, lĩnh vực này còn nhiều rào cản ngắn hạn cần vượt qua. Thời gian sẽ là yếu tố quyết định xem robot hình người có thể chuyển mình thành một ngành công nghiệp thương mại thực sự hay không.