QUYẾT ĐỊNH TẠM ĐÌNH CHỈ ĐIỀU TRA TÀI XẾ NGUYỄN VĂN BẢO TRUNG VÌ BỆNH TÂM THẦN: CÒN ĐÓNH GIÁC VỀ CÔNG LÝ VÀ PHÁP LUẬT

Vụ việc tài xế Nguyễn Văn Bảo Trung gây tai nạn khiến một nữ sinh 14 tuổi tử vong tại Vĩnh Long đang khiến dư luận xôn xao về những lỗ hổng trong hệ thống pháp luật, đặc biệt là quy trình xử lý các vụ án liên quan đến bệnh tâm thần và trách nhiệm hình sự. Quá trình điều tra và đưa ra quyết định tạm đình chỉ của cơ quan chức năng đã mở ra nhiều tranh luận về sự công bằng, đúng đắn của pháp luật trước những tác động của bệnh lý tâm thần đột ngột xuất hiện.

TRƯỚC KHI BỊ BẮN, TÀI XẾ KHÔNG CÓ BỆNH TÂM THẦN

Vụ tai nạn xảy ra rõ ràng, xe tải biển số 84C-102.77 vượt xe bán tải đang dừng vào lề mà không quan sát phía trước có chướng ngại vật, đâm phải nữ sinh tử vong. Ban đầu, Công an huyện Trà Ôn (cũ), tỉnh Vĩnh Long xác định không có dấu hiệu phạm tội và không khởi tố vụ án. Đơn khiếu nại của gia đình nạn nhân cũng bị bác bỏ bởi viện kiểm sát. Chính vì vậy, khi xảy ra vụ việc, tài xế Trung hoàn toàn tỉnh táo và không mắc bệnh lý tâm thần.

Chỉ đến khi cha nữ sinh mới dùng súng tự chế bắn Trung vào tháng 4.2025, lực lượng chức năng mới bắt đầu xem xét lại vụ việc. Sau đó, các cơ quan kiểm tra hồ sơ và hiện trường, xác định Trung có hành vi vượt xe không đảm bảo an toàn và có dấu hiệu vi phạm luật giao thông.

THƯỜNG ĐƯỢC TƯƠNG TRÌNH VỀ BỆNH TÂM THẦN, VẤN ĐỀ VỀ TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ

Theo kết luận của Trung tâm Pháp y tâm thần khu vực Tây Nam bộ, trước, trong và sau khi gây tai nạn, Trung không có bệnh lý tâm thần. Tuy nhiên, kể từ thời điểm bị bắn, Trung mắc bệnh lý mất trí trung bình, làm giảm khả năng nhận thức và điều khiển hành vi. Điều này khiến các nhà chức trách đưa ra quyết định tạm đình chỉ điều tra, dựa theo khoản 2 điều 49 của Bộ luật Hình sự 2015, quy định về người có bệnh lý tâm thần khi phạm tội.

Tuy nhiên, quy định này lại gây tranh cãi lớn bởi điểm mấu chốt nằm ở cụm từ “trước khi bị kết án”. Về mặt kỹ thuật pháp lý, Trung chưa trải qua quá trình xét xử, vẫn đang trong giai đoạn điều tra. Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi: liệu sau khi khỏi bệnh, Trung có thể bị truy tố tiếp? Liệu pháp luật đã đủ chặt chẽ để đảm bảo quyền lợi của nạn nhân hay chưa?

TẠI SAO CÓ SỰ KHÁC BIỆT GIỮA PHÁP LUẬT VÀ CÔNG LÝ?

Theo quy định hiện hành, người phạm tội trong khi mắc bệnh tâm thần làm mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi thì không chịu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nếu mắc bệnh tâm thần trước khi bị kết án, họ có thể bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh và chịu trách nhiệm sau khi khỏi bệnh.

Vấn đề ở chỗ, Trung bị chẩn đoán mắc bệnh tâm thần sau thời điểm gây tai nạn, còn trước đó lại hoàn toàn tỉnh táo. Do đó, làm thế nào để phân định trách nhiệm rõ ràng? Và câu hỏi đặt ra: liệu việc tạm đình chỉ trong tình trạng này đã thực sự bảo vệ quyền lợi của luật pháp và xã hội?

CƠ CHẾ GIÁM ĐỊNH VÀ QUYỀN CỦA GIA ĐÌNH NẠN NHÂN

Hiện tại, quy trình giám định pháp y tâm thần còn nhiều bất cập. Gia đình nạn nhân không có quyền tham gia trực tiếp quá trình này, cũng như không có cơ chế giám định chéo hoặc độc lập khi có tranh chấp về kết quả. Các tiêu chí để xác định mất khả năng nhận thức còn mang tính chủ quan, phụ thuộc vào ý kiến của hội đồng giám định.

Chính vì thế, nhiều ý kiến đề nghị sửa đổi, hướng dẫn rõ ràng hơn về quy định “trước khi bị kết án”, bổ sung thời hạn tối đa cho việc tạm đình chỉ, và xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ tình trạng sức khỏe của bị can trong thời gian này. Đồng thời, quyền của gia đình nạn nhân cần được mở rộng, như quyền yêu cầu giám định lại hoặc chứng kiến quá trình giám định.

XEM XÉT TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG CHO NẠN NHÂN DÙ KHÔNG TRUY CỨU TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ

Trong vụ án này, mẹ nữ sinh đã gửi đơn đề nghị giám định lại tại cơ sở y tế chỉ định, có mặt luật sư và người nhà để đảm bảo tính khách quan. Tuy nhiên, do quy định hiện hành không bắt buộc có cơ chế giám định độc lập hoặc theo dõi định kỳ sức khỏe của bị can, nên nguy cơ vụ án bị bỏ quên khi bị can rơi vào trạng thái tâm thần dài hạn vẫn tồn tại.

Trong khi đó, việc xem xét trách nhiệm dân sự hay yêu cầu bồi thường thiệt hại cho gia đình nạn nhân vẫn còn là một vấn đề cần được chú trọng, để đảm bảo quyền lợi vật chất của gia đình sau khi phần trách nhiệm hình sự gặp khó khăn hoặc bị trì hoãn.

CÓ NHỮNG ĐỀ XUẤT GÓC NHẤN CẦN THAM KHẢO

– Sửa đổi hoặc hướng dẫn rõ ràng về quy định “trước khi bị kết án” trong Bộ luật Hình sự 2015, phù hợp với từng giai đoạn của quá trình tố tụng.
– Thêm thời hạn tối đa cho quyền tạm đình chỉ và bắt buộc giám định lại sức khỏe.
– Xây dựng cơ chế giám sát chặt chẽ, định kỳ tình trạng sức khỏe của bị can trong thời gian bị đình chỉ.
– Quy định rõ quyền của gia đình nạn nhân trong việc tham gia giám định, yêu cầu giám định lại.
– Thúc đẩy việc xem xét trách nhiệm dân sự ngay cả khi không thể truy cứu trách nhiệm hình sự để đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho các nạn nhân.

Chỉ khi pháp luật thực sự phản ánh đúng công bằng, xã hội mới cảm nhận được sự tin tưởng và bình yên. Trong các vụ việc liên quan đến người gây tai nạn mắc bệnh tâm thần tạm thời hoặc đột ngột phát sinh, hệ thống cần hành động rõ ràng và minh bạch hơn để đảm bảo không ai thoát khỏi sự công bằng của pháp luật.