Chính quyền Taliban tại Afghanistan vừa ban hành bộ luật hình sự mới khiến cộng đồng quốc tế không khỏi choáng váng, đặc biệt khi cho phép chồng đánh vợ và con miễn là không để lại thương tích rõ ràng. Đây là bước đi gây sốc trong bối cảnh các quy định về quyền phụ nữ trước đó đã bị siết chặt hơn nhiều.

DƯỚI VÒNG KIỂM SOÁT CỦA BỘ LUẬT MỚI

Theo tờ Telegraph, bộ luật dài 60 trang được ký bởi thủ lĩnh tối cao Hibatullah Akhundzada và phân phát đến các tòa án toàn quốc, quy định hành vi bạo hành gia đình được xếp vào dạng “ta’zir” – hình phạt tùy nghi – thay vì tội hình sự. Điều này có nghĩa người chồng có thể sử dụng bạo lực nếu không để lại thương tích nặng hoặc gãy xương. Ngay cả khi có thương tích nặng, mức án tối đa cũng chỉ 15 ngày tù.

Phụ nữ Afghanistan bị buộc phải giữ im lặng trong nhà, tránh nói to để người ngoài không nghe thấy giọng nói. Điểm đáng chú ý là quy định tố tụng khiến phụ nữ gần như không thể khiếu nại. Để trình báo, nạn nhân phải đích thân đến gặp thẩm phán nam, trong tình trạng che kín mặt và có người giám hộ nam đi cùng. Thật trớ trêu, trong nhiều trường hợp, người giám hộ lại chính là người chồng đã gây bạo hành.

BỘ LUẬT KHÔNG CÓ CHỖ CHO BẠO LỰC VÀO PHỤ NỮ

Bộ luật mới không có điều khoản cấm bạo lực thể chất, tâm lý hay tình dục đối với phụ nữ. Thậm chí, những người cố gắng thoát khỏi bạo hành còn có thể bị truy tố. Điều 34 quy định người vợ đi nhà cha mẹ để tránh bạo lực mà không có sự chấp thuận của chồng có thể bị phạt đến 3 tháng tù, cùng các thành viên trong gia đình chứa chấp cũng chịu mức án tương tự. Nhiều chuyên gia cho rằng, quy định này khóa chặt cánh cửa thoát khỏi bạo lực của phụ nữ Afghanistan.

Tác động của bộ luật còn đảo lộn các nền tảng pháp lý trước đây, trong đó có đạo luật năm 2009 đã hình sự hóa hôn nhân ép buộc, hiếp dâm và bạo lực dựa trên giới tính, với mức phạt từ 3 tháng đến 1 năm tù.

Nhiều phụ nữ, như Narges – một cựu sinh viên đại học tại TP Herat, chia sẻ: “Cuộc sống của chúng tôi là cuộc chiến liên tục. Nỗi đau của chúng tôi chỉ được thừa nhận khi xương gãy,” cô nói.

PHÂN TẦNG XÃ HỘI VÀ QUY ĐỊNH KHẮC NGHIỆT

Luật mới còn phân chia xã hội thành bốn nhóm: học giả tôn giáo, tầng lớp tinh hoa, trung lưu và lao động. Một hành vi vi phạm có thể bị xử lý khác nhau tùy theo tầng lớp: học giả chỉ bị khuyên răn, tinh hoa triệu tập, trung lưu bị bắt giữ tù, còn lao động vừa bị phạt tù, vừa bị đánh roi.

Hệ thống xét xử không có luật sư bảo vệ, hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định của thẩm phán Taliban, không có cơ chế giám sát hay kháng cáo độc lập.

Ngoài các quy định kiểm duyệt xã hội, bộ luật còn cấm những hoạt động đời thường như nhảy múa – cả biểu diễn lẫn xem – với mức phạt 2 tháng tù. Người xúc phạm lãnh đạo Taliban có thể bị phạt 20 roi và 6 tháng tù. Việc chỉ trích các lệnh cấm, như cấm nữ sinh đến trường, đều coi là hành vi phạm pháp. Những ai biết có hoạt động chống đối mà không báo cáo có thể đối mặt hình phạt tù 2 năm.

Kể từ khi Taliban trở lại nắm quyền tháng 8-2021, quyền của phụ nữ Afghanistan liên tục bị thu hẹp, từ cấm học trung học, đại học, hạn chế làm việc, đến các quy định bắt buộc che kín mặt và không được nói chuyện với nam giới lạ.