CẦN HƠN 220 NGÀN TỶ ĐỒNG ĐỂ GIẢI CỨU HÀNG CHỤC NGHÌN NHÀ VEN KÊNH SÔNG TP.HCM

Khu vực trung tâm TP.HCM từng thành công rực rỡ với dự án Nhiêu Lộc – Thị Nghè và Tân Hóa – Lò Gốm, góp phần cải tạo và chỉnh trang đô thị. Tuy nhiên, gần 40.000 căn nhà còn lại dọc các tuyến kênh như Bến Nghé – Tàu Hủ, Tham Lương – Bến Cát, Hy Vọng, Xuyên Tâm vẫn tồn tại nhiều năm qua do thiếu vốn bồi thường, tái định cư khiến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng ngày càng trầm trọng. Rác thải, nhà cửa lấn chiếm khiến dòng chảy bị thu hẹp, làm tăng nguy cơ ngập úng, kèm theo đó là các vấn đề về phòng cháy chữa cháy và an toàn kết cấu nhà ở đang treo lơ lửng.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, cho biết: Di dời nhà ven kênh rạch trong 30 năm qua đang chậm lại rõ rệt. Giai đoạn 2001 – 2005 đạt đỉnh với hơn 15.500 căn nhà được giải tỏa, nhưng sau đó giảm dần qua các giai đoạn, đến năm 2020 chỉ còn khoảng 2.500 căn mỗi năm. Kế hoạch đến 2025 còn 6.500 căn, nhưng đến tháng 7 năm đó mới có gần 3.000 căn tháo dỡ, tức chỉ hơn 85% mục tiêu đề ra.

Nguyên nhân chính, theo ông Châu, nằm ở việc phần lớn nhà xây dựng lấn chiếm, không đủ điều kiện nhận bồi thường đất ở, chỉ được đền bù ít về chi phí xây dựng. Việc bố trí suất tái định cư tối thiểu cộng với khoản tiền phải nộp để cấp sổ hồng khiến nhiều người dân, đặc biệt nhóm yếu thế, không thể chấp nhận hoặc vượt khả năng chi trả.

Một lãnh đạo Sở Xây dựng TP.HCM cho biết, từ năm 1993 đến nay, TP đã trải qua sáu giai đoạn di dời, giải phóng mặt bằng hơn 44.300 căn nhà trên bốn tuyến kênh chính và các nhánh. Hiện còn khoảng 39.600 căn chưa được xử lý tại 15 quận, huyện của các khu vực cũ, trong đó có những quận như 4, 6, 7, 8, 12, và các quận ngoại thành như Bình Thạnh, Gò Vấp, Tân Bình, Tân Phú, Bình Tân, Bình Chánh, Hóc Môn, Củ Chi, Nhà Bè, Cần Giờ, và TP.Thủ Đức.

Để hoàn tất công tác bồi thường, di dời, xây dựng nhà ở tái định cư, cải tạo hạ tầng, TP.HCM cần khoảng 221.370 tỉ đồng ban đầu. Trong đó, chi phí bồi thường và hỗ trợ khoảng 130.680 tỉ đồng, xây dựng nhà xã hội là 10.692 tỉ đồng, và chỉnh trang hạ tầng, kênh rạch là 80.000 tỉ đồng. Sau khi triển khai, dự án có thể khai thác quỹ đất dọc sông, kênh rạch để đấu thầu, đấu giá, mang lại khoảng 164.111 tỉ đồng từ các hoạt động này.

TP.HCM đề xuất tập trung nguồn vốn công trung hạn 2026 – 2030 vào dự án này và xây dựng cơ chế thúc đẩy xã hội hoá, hợp tác công tư (PPP). Đồng thời, rà soát các quỹ đất không hiệu quả của thành phố để khai thác, bán đấu giá, tạo nguồn vốn phục vụ dự án. Sở Xây dựng cũng kiến nghị xây dựng các khu nhà ở xã hội không chỉ phù hợp về thẩm mỹ, mà còn đảm bảo chất lượng, phù hợp chi phí, phục vụ tái định cư.

Mới đây, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường đã đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn hỗ trợ 10.000 tỉ đồng từ ngân sách Trung ương, dùng để chỉnh trang đô thị khu vực ven sông, kênh rạch giai đoạn 2025 – 2030. Hệ thống sông, rạch là phần thiết yếu trong công tác thoát nước, điều tiết mưa lũ và xây dựng không gian công cộng. Tuy nhiên, hiện còn hàng chục nghìn căn nhà nằm trên và ven các tuyến kênh, tập trung tại các lưu vực có áp lực thoát nước lớn, gây nguy cơ mất an toàn về cháy nổ, sạt lở, cản trở dòng chảy, dẫn đến ngập lụt và ô nhiễm môi trường.

Mục tiêu của Đại hội Đảng bộ TP.HCM nhiệm kỳ 2025 – 2030 là di dời ít nhất 20.000 căn nhà ven kênh rạch, chiếm khoảng 50% tổng số nhà nằm trong khu vực này. Việc chỉnh trang không chỉ mang ý nghĩa về môi trường mà còn giúp nâng cao khả năng chống chịu biến đổi khí hậu, nâng cao chất lượng đô thị, hình thành không gian xanh và các quỹ đất cho các hoạt động đô thị thông minh, thương mại dịch vụ.

Chuyên gia cho rằng, giải pháp không chỉ là di dời nhà mà còn là cơ hội để biến các dòng kênh ô nhiễm thành các công viên xanh, không gian đi bộ, đạp xe, đồng thời nâng cao điều kiện sống cho người dân. Nếu chuyển những hộ dân thiếu nước sạch, vệ sinh tới nơi ở mới an toàn hơn, sẽ giảm ngập lụt, cải thiện môi trường nước, đồng thời giúp hệ thống thoát nước hoạt động hiệu quả hơn, đặc biệt ở trung tâm thành phố. Khu vực ven kênh có thể trở thành “lá phổi xanh” mới, góp phần nâng cao mỹ quan đô thị, phục vụ các dự án phát triển đô thị bền vững và hiện đại.

TP.HCM cần duy trì nguồn vốn liên tục, tránh gián đoạn để đẩy nhanh tiến trình dự án. Công khai rõ ràng các chính sách, quy trình bồi thường nhằm hạn chế các khiếu nại kéo dài, thúc đẩy xã hội hoá và kiểm soát chặt chẽ quy hoạch để tránh tình trạng thương mại hóa quá mức. Đồng thời, ưu tiên tái định cư tại chỗ, giảm tải áp lực hạ tầng tại khu vực tiếp nhận dân cư mới.

Thời cơ lịch sử đang đến rất gần để TP.HCM xử lý dứt điểm các tồn tại kéo dài nhiều thập kỷ. Khi người dân đồng thuận, chính sách rõ ràng và nguồn lực sẵn có, thành phố hoàn toàn có thể biến các dòng kênh ô nhiễm thành những trục công viên xanh, hệ thống giao thông hiện đại, góp phần hình thành đô thị văn minh, hiện đại hơn nhiều. Hiện còn gần 40.000 căn nhà ven các tuyến kênh, rạch, là nơi sinh sống của hơn 65.000 hộ gia đình trong điều kiện thiếu thốn, xuống cấp.