BẮT ĐẦU CUỘC TRÒ CHUYỆN VỀ SAI LẦM XÂY DỰNG TRONG DI TÍCH HUẾ: AI ĐANG TRÁI PHÉP, AI ĐANG BẢO VỆ?

Ngày 6.1, Sở Văn hoá – Thể thao (VH-TT) TP.Huế đã chính thức báo cáo về việc xây dựng các công trình tại di tích lăng vua Thiệu Trị theo yêu cầu của Cục Di sản văn hoá, Bộ Văn hoá – Thể thao – Du lịch. Trong đó, đề xuất nổi bật là kiến nghị tháo dỡ các công trình “lạ” mới xuất hiện trong khu di tích, đặc biệt tại lăng vua Thiệu Trị và lăng Hoàng thái hậu Từ Dũ.

Ngay sau khi phát hiện các hoạt động xây dựng, ngày 29.12.2025, Sở VH-TT Huế đã chỉ đạo phòng chuyên môn khảo sát thực địa khu vực di tích. Qua đó, các công trình xây mới được ghi nhận bao gồm hai phần chính: một nhà rường cố định xây trên nền móng chân tảng trước Bửu thành lăng Từ Dũ, diện tích khoảng 35m², cao khoảng 6m, mái lợp ngói liệt; cùng với đó là cổng vào tam quan của lăng vua Thiệu Trị, nền móng bê tông và kết cấu gỗ, rộng khoảng 7m, trụ biểu cao gần 4,6m.

Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, công trình nhà rường này nhằm mục đích chỉ dẫn, có thể điều chỉnh tên gọi để tồn tại như cổng dẫn vào lăng Thiệu Trị mà không vi phạm quy định về bảo tồn di tích. Trong khi đó, công trình cổng tam quan cũng cần xem xét và có thể duy trì, nhưng cần đảm bảo phù hợp với nguyên trạng lịch sử.

Sau phản ánh, ngày 29.12.2025, UBND TP.Huế đã ban hành công văn yêu cầu Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế báo cáo giải trình rõ về quy trình, nguồn vốn và trách nhiệm trong việc xây dựng các công trình này. Tuy nhiên, qua các báo cáo, Sở VH-TT nhận thấy các nội dung cung cấp còn thiếu rõ ràng về quy mô, quy trình pháp lý, nguồn vốn, và chưa căn cứ vào các tài liệu lịch sử, khoa học để bảo đảm tính xác thực. Đồng thời, chưa có rõ ràng về thời gian thực hiện và trách nhiệm của các đơn vị liên quan.

Việc xây dựng các công trình này trong khu vực lăng tẩm – phần cốt lõi của di tích, vốn đã được UNESCO và Chính phủ Thủ tướng xếp hạng là di sản quốc gia đặc biệt, tiềm ẩn nguy cơ gây ảnh hưởng đến giá trị toàn cầu của di tích. Các hoạt động này còn vi phạm quy định của luật Di sản văn hoá năm 2024, khi chưa qua thẩm định, phê duyệt, cũng như lấy ý kiến từ các cơ quan chuyên môn và cộng đồng.

Việc xây dựng trái phép cũng gây dư luận tiêu cực, làm giảm uy tín của các cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa và làm tổn hại hình ảnh TP.Huế – đô thị nổi bật về di sản.

Trong bối cảnh này, Sở VH-TT Huế đề nghị UBND TP.Huế chỉ đạo Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế: khẩn trương lập báo cáo giải trình đầy đủ về quá trình vận động, tiếp nhận tài trợ và tổ chức xây dựng các công trình để gửi cơ quan chức năng xem xét; đồng thời, yêu cầu tháo dỡ các công trình trái phép trong khu vực bảo vệ I và kế cận, và hoàn trả mặt bằng nguyên trạng cho di tích. Cũng trong đề xuất này, các đơn vị liên quan cần làm rõ trách nhiệm cá nhân, tập thể, và đề xuất xử lý phù hợp theo quy định của pháp luật.

Liên quan đến các phương án khắc phục, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa gợi ý nên di dời nhà rường “lạ” đến vị trí phù hợp hơn, nhằm giữ gìn nguyên trạng di tích. Ông nhấn mạnh, đặc trưng của lăng vua Thiệu Trị là nằm trong quần thể tự nhiên, không có tường thành, và việc mở ống thăm dò, xây dựng không phù hợp cần được điều chỉnh để bảo vệ giá trị lịch sử.

Về phương án xử lý các công trình vi phạm, ông Hoa đề xuất dời nhà rường “lạ” ra tuyến đường từ lăng vua Thiệu Trị sang lăng bà Từ Dũ, làm điểm dừng chân và nơi thờ cúng, đồng thời xóa bỏ con đường dẫn vào lăng bà Từ Dũ hiện tại nhằm giữ gìn tính nguyên gốc và thuận tiện trong tổ chức lễ lễ.

Thực chất, những đề xuất này phản ánh rõ mong muốn bảo tồn đúng đắn, tránh những cán cân mất cân đối trong việc bảo vệ di sản. Đồng thời, ông Hoa nhấn mạnh, việc xây dựng công trình cổng dẫn vào lăng vua Thiệu Trị chỉ là cổng chỉ dẫn, có thể ghi rõ nhằm tránh nhầm lẫn, vẫn đảm bảo tồn tại mà không ảnh hưởng giá trị di tích.

Các ý kiến đều chung một mong muốn: giữ gìn di sản Huế trong trạng thái tối ưu nhất, đúng quy chuẩn, và không để các hành vi trái phép trở thành tiền lệ xấu trong công tác bảo tồn di tích quốc gia đặc biệt.