LƯỢNG XUẤT KHẨU GẠO TĂNG TRONG KHI GIÁ CHÊNH CHỌC GIẢM SÂU

Kế hoạch thu hoạch vụ lúa đông xuân 2025 – 2026 của Đồng bằng sông Cửu Long dự kiến diễn ra trong hai tuần tới, tuy nhiên không khí sản xuất có phần ảm đạm hơn mọi năm khiến nhiều nông dân lo lắng về tình hình tiêu thụ. Sau khi tỉnh An Giang sáp nhập, địa phương này trở thành vùng sản xuất lúa lớn nhất cả nước, nhưng giá lúa hiện tại lại thấp hơn cùng kỳ năm trước và có xu hướng tiếp tục giảm.

Ông Nguyễn Thành An, xã Cô Tô, chia sẻ: Một số bà con bắt đầu thu hoạch lúa đông xuân sớm, với giống lúa thơm hạt dài như ĐT8 và OM chỉ còn dao động 5.900 – 6.000 đồng/kg, giảm 500-600 đồng so với năm ngoái. Thời tiết thất thường khiến sâu bệnh gia tăng, chi phí sản xuất tăng cao, dẫn đến lợi nhuận sụt giảm rõ rệt. Ông An lo lắng rằng giá sẽ tiếp tục giảm khi bước vào vụ thu hoạch rộ đầu năm, thương lái ít quan tâm mua bán khiến bà con nông dân không yên tâm.

Các doanh nghiệp tại ĐBSCL cho biết vụ hè thu năm nay trễ hơn so với năm ngoái khoảng một tuần đến mười ngày, song lại thu hoạch tập trung hơn. Nguyên nhân chính là do ảnh hưởng của lũ lụt kéo dài cuối năm trước khiến lúa xuống giống chậm. Thị trường xuất khẩu cũng bị tác động tiêu cực; Philippines giảm nhập khẩu trong tháng 3-4, các thị trường truyền thống như châu Phi và Trung Quốc cũng chờ đợi vụ thu hoạch để có giá tốt hơn. Gần đây, các xung đột quân sự ở Trung Đông làm thị trường thêm trầm lắng, khiến các doanh nghiệp và thương lái còn e ngại khi thu mua.

Dù gặp nhiều khó khăn, báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong hai tháng đầu năm 2026 vẫn mang lại một số tín hiệu khả quan. Xuất khẩu gạo cả lượng và kim ngạch đều tăng so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó lượng xuất khẩu đạt 1,3 triệu tấn, kim ngạch 600 triệu USD, tăng 5%. Giá gạo bình quân xuất khẩu giảm đến 15,4%, phản ánh sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường thế giới. Tập trung vào các thị trường như Philippines, đạt 48% thị phần; Trung Quốc dẫn đầu với hơn 18%, Ghana chiếm 9%. Đặc biệt, tháng 1, xuất khẩu vào Trung Quốc tăng mạnh, gấp 5,8 lần cùng kỳ.

Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam Đỗ Hà Nam nhận định rằng nguồn cung toàn cầu năm nay dồi dào gây khó khăn cho thị trường gạo. Tuy nhiên, việc Việt Nam vẫn duy trì được sản lượng xuất khẩu là điều tích cực, thể hiện sự linh hoạt của doanh nghiệp trong điều kiện thách thức. Tuy nhiên, ông Nam chia sẻ lo ngại về giá gạo đang giảm mạnh.

Áp lực đè nặng từ nhiều phía đang ảnh hưởng đến ngành gạo Việt Nam. Tháng 3-4, Philippines giảm mạnh nhập khẩu còn châu Phi và Trung Quốc đều chờ đợi giá tốt hơn, khiến việc tiêu thụ trong mùa vụ mới trở nên ảm đạm. Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH SXTM Phước Thành IV (Vĩnh Long), cho biết lượng gạo xuất khẩu chủ yếu là từ tồn kho năm trước chuyển sang, nhưng các thị trường chính đều bị thu hẹp. Thêm vào đó, chi phí logistics tăng cao do xung đột địa chính trị, đặc biệt là cước vận chuyển tăng từ 300-400 USD/container, gây khó khăn cho doanh nghiệp. Nhiều hợp đồng phải qua hình thức chuyển khoản, trong khi phần lớn nông dân quen nhận tiền mặt, dẫn đến khó khăn ban đầu.

Ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp), mô tả tình hình bằng cụm từ “áp lực tứ bề”. Các thị trường truyền thống đều giảm mua hoặc chờ giá tốt, trong khi căng thẳng tại Trung Đông kéo dài làm cước phí vận chuyển tăng vọt. Điều này làm tăng giá thành và đe dọa khả năng cạnh tranh của gạo Việt trên thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp phải nỗ lực tìm các giải pháp để duy trì hoạt động. Ông Đỗ Hà Nam nhấn mạnh rằng việc khai thác tốt hơn các thị trường châu Á, Đông Nam Á và chủ động dự trữ gạo là hướng đi quan trọng. Ngoài ra, nhà nước cần có chính sách vốn và lãi suất ưu đãi để hỗ trợ ngành lúa gạo vượt qua khó khăn hiện tại.

Trên quy mô toàn cầu, nguồn cung gạo đang khá dồi dào, dẫn đến giá xuất khẩu các quốc gia như Thái Lan, Việt Nam và Ấn Độ giảm trung bình từ 5-10 USD/tấn so với cuối tháng 2. Giá gạo 5% của Việt Nam chỉ còn khoảng 360 USD/tấn, gạo thơm khoảng 400 USD/tấn. Trong lĩnh vực chính trị, Mỹ đã gây thêm sức ép đòi Nhật Bản nhập khẩu gạo của họ trong các cuộc đàm phán thuế thương mại. Ngoài ra, Indonesia, mặc dù dự trữ gạo đạt 3,7 triệu tấn, vẫn dự kiến tiếp tục tăng lên 4-5 triệu tấn vào cuối tháng 3, cho thấy nguồn cung toàn cầu còn dư thừa và cạnh tranh gay gắt hơn nữa trong thị trường gạo quốc tế.