VÌ SAO VIRUS NIPAH LUÔN NẰM TRONG TẦM NGẮM CỦA Y HỌC DỰ PHÒNG?

Virus Nipah – mối đe dọa tiềm tàng trong tầm kiểm soát của y học hiện đại

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết virus Nipah lần đầu tiên được phát hiện vào cuối thập niên 1990, sau một đợt bùng phát viêm não nặng tại Malaysia. Ngay từ những ca bệnh đầu tiên, các chuyên gia đã nhận thấy đây không phải là một loại virus thông thường. Nipah là virus ARN có màng bọc lipid, thuộc họ Paramyxoviridae, chi Henipavirus – nhóm virus có khả năng xâm nhập sâu vào hệ thần kinh trung ương và gây tổn thương đa cơ quan.

Vì sao virus Nipah trở thành mối đe dọa dài hạn?

Điểm khiến Nipah trở thành mối lo ngại dai dẳng chính là do các yếu tố: tỷ lệ tử vong cao, phạm vi bệnh cảnh rộng và nguồn gốc sinh thái phức tạp. Trong thực tế, qua nhiều đợt dịch diễn ra ở Bangladesh, Ấn Độ, tỷ lệ tử vong dao động từ 40 đến 75%, thậm chí có các vụ bệnh nhân tử vong gần như tuyệt đối. So với các bệnh truyền nhiễm phổ biến khác, Nipah nổi bật với khả năng gây ra nhiều dạng bệnh khác nhau. Có người nhiễm virus biểu hiện nhẹ như cảm cúm, có người tiến triển nhanh sang viêm phổi nặng hay viêm não tối cấp, với biểu hiện hôn mê chỉ trong một đến hai ngày sau khi xuất hiện triệu chứng thần kinh.

Thời gian ủ bệnh kéo dài, khó phát hiện sớm

Theo bác sĩ Hoàng, nhiều bệnh nhân bắt đầu với các triệu chứng như sốt, đau cơ, mệt mỏi, buồn nôn – những biểu hiện dễ nhầm lẫn với cúm hoặc các bệnh nhiễm virus khác. Trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm đang lưu hành, việc phân biệt và chẩn đoán sớm Nipah trở nên vô cùng khó khăn. Khi tiến triển nặng, các cơ quan chịu ảnh hưởng chủ yếu là phổi và não. Viêm phổi do Nipah có thể nhanh chóng dẫn đến suy hô hấp cấp, cần hỗ trợ thở máy và chăm sóc hồi sức nâng cao. Viêm não gây phù não, co giật, hôn mê diễn ra rất nhanh, trở thành nỗi ám ảnh của các bác sĩ thần kinh và hồi sức cấp cứu. Ngay cả sau giai đoạn cấp tính, bệnh nhân có thể mắc các di chứng lâu dài như co giật mạn tính, thay đổi tính cách hoặc suy giảm trí nhớ. Tái phát viêm não muộn do virus tồn tại tiềm ẩn trong hệ thần kinh khiến việc theo dõi lâu dài trở nên cần thiết nhưng không phải cơ sở y tế nào cũng đáp ứng đầy đủ.

Chưa có vắc xin và thuốc đặc hiệu, phòng bệnh là ưu tiên hàng đầu

Trong khi chờ đợi vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu, các biện pháp phòng ngừa là tuyến phòng thủ chính. Các khuyến cáo nhằm giảm thiểu nguy cơ nhiễm virus Nipah không quá phức tạp nhưng đòi hỏi sự kiên trì và ý thức cao trong sinh hoạt hàng ngày như ăn chín uống sôi, rửa sạch và gọt vỏ trái cây, tránh dùng nhựa cây tươi hứng ngoài trời, giữ khoảng cách an toàn với dơi, tuân thủ vệ sinh tay thường xuyên. Theo bác sĩ Hoàng, từ góc nhìn y tế công cộng, Nipah không phải là mối đe dọa gây hoang mang, nhưng cũng không thể xem nhẹ. Đây là loại virus nguy hiểm, tỷ lệ tử vong cao, có khả năng lây từ động vật sang người và giữa người với người. Tuy nhiên, nếu phát hiện sớm và áp dụng các biện pháp phòng ngừa đúng cách, chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát được nguy cơ lây lan của virus này.