Chủ sở hữu đập phải biết hậu quả khi xả lũ vô trách nhiệm

Theo số liệu của Cục Quản lý đê điều và phòng chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tính đến ngày 24.11, hiện tượng chồng chất bão lũ đã gây thiệt hại nặng nề cho người dân và tài sản quốc gia. Đã có 409 người thiệt mạng hoặc mất tích, 727 người bị thương, hơn 337.000 ngôi nhà bị sập hoặc hư hỏng, tổng thiệt hại kinh tế lên tới hơn 85.099 tỉ đồng. Trong khi đó, các hồ chứa thủy điện liên tiếp xả lũ bất thường gây rủi ro lớn cho cộng đồng.

THỦY ĐIỆN XẢ LŨ GÂY THIỆT HẠI NẶNG NỀ

Tháng 11.2025, thủy điện Sông Ba Hạ đã vận hành xả lũ với lưu lượng trên 16.000 mét khối mỗi giây, gây ngập lụt cực kỳ nghiêm trọng. Đặc biệt, từ đêm 20 đến 22.11, Công ty thủy điện Đồng Nai 5 – TKV đã xả tràn hồ chứa, đẩy mực nước sông Đồng Nai dâng nhanh chóng, khiến nhiều khu vực ở xã Đak Lua bị ngập lụt nặng, thiệt hại ban đầu ước tính khoảng 40 tỉ đồng.

Chị Nguyễn Thanh Hiền, Chủ tịch UBND xã Đak Lua, cho biết: Không nhận được thông báo chính thức từ công ty thủy điện về việc xả tràn, trong khi nước lên quá nhanh, gây khó khăn trong công tác ứng phó. Ngược lại, ông Trần Thanh Hải, Phó giám đốc công ty, cho rằng chính quyền không phản ánh rõ ràng về việc cập nhật tình hình.

Theo luật sư Hà Hải, Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP.HCM, quy định pháp luật đã rõ ràng về trách nhiệm của chủ sở hữu đập trong quản lý và vận hành hồ chứa. Các chủ đập cần lập và điều chỉnh phương án ứng phó, dựa trên dữ liệu chính xác, gửi thông báo kịp thời để tránh thiệt hại cho người dân.

BÀI HỌC VỀ TRÁCH NHIỆM VÀ KIỂM SOÁT

Chuyên gia pháp lý nhấn mạnh, nếu chủ sở hữu đập không thực hiện đúng quy trình vận hành, không cảnh báo hoặc sơ tán kịp thời do vận hành sai quy định hoặc thiếu trách nhiệm, họ phải chịu trách nhiệm dân sự hoặc hình sự về những thiệt hại xảy ra.

Luật sư Hà Hải cho biết, dân cư có thể nhờ cơ quan pháp lý, trong đó có thể nhờ Viện kiểm sát đại diện khởi kiện, theo nghị quyết số 205 năm 2025 của Quốc hội, có hiệu lực từ 1.1.2026, để yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại. Chính quyền địa phương cũng có trách nhiệm xử lý các thiệt hại về vật chất, tinh thần cho người dân bị ảnh hưởng.

LẤY TRÁCH NHIỆM AI? HỢP ĐỒNG VÀ PHÁP LUẬT ĐỀ CẬP

Luật sư Hoàng Hà của Công ty luật TNHH MTV Thiên Quý phân tích rõ, giữa hỗ trợ sau thiên tai và bồi thường trách nhiệm dân sự là hai khái niệm khác nhau. Nếu hồ chứa vận hành, xả lũ không đúng quy trình được cấp phép, hoặc chính quyền không đã cảnh báo, sơ tán đúng quy định, họ có thể chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại.

Theo Bộ luật Dân sự 2015, hành vi trái pháp luật gây thiệt hại đều phải bồi thường, trừ các trường hợp bất khả kháng. Các công trình thủy điện là nguồn nguy hiểm cao độ, chủ sở hữu phải bồi thường khi gây thiệt hại, trừ khi có tình thế bất khả kháng, như mưa lũ vượt quá khả năng kiểm soát.

HỌC HỎI TỪ NHỮNG TRƯỜNG HỢP THẬT

Theo luật sư Nguyễn Thị Kim Vinh, để đòi bồi thường, người dân cần thu thập đầy đủ chứng cứ chứng minh thiệt hại như hình ảnh, video, biên bản định giá tài sản, giấy tờ tài chính, quyền sở hữu. Trong trường hợp thiệt hại nghiêm trọng, vi phạm về hành chính hoặc hình sự cũng có thể xảy ra.

Nếu chủ thể gây thiệt hại có hành vi trái pháp luật khi thi hành nhiệm vụ, như ra lệnh vận hành sai, không truyền thông, sơ tán hợp lý, người dân có thể khởi kiện và yêu cầu bồi thường, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi cố ý gây hậu quả nghiêm trọng.

KHI NÀO ĐỐI TƯỢNG PHẢI NGHĨA VỤ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ?

Luật sư Vinh cho biết, trong các trường hợp thiệt hại lớn, chủ thể có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội như thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng hoặc thiếu trách nhiệm gây thiệt hại tài sản của Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức. Mức xử phạt cao nhất có thể lên đến 12 năm tù trong các vụ gây hậu quả nghiêm trọng.

Tóm lại, trách nhiệm của chủ sở hữu và đơn vị vận hành hồ chứa thủy điện không chỉ mang tính pháp lý mà còn là đạo đức, đòi hỏi sự cẩn trọng tối đa để tránh gây hậu quả đáng tiếc cho cộng đồng và tài sản quốc gia.